นะโมตั้งชื่อ
Namo Name
← ค้นพจนานุกรม

อปิ

ข้อความจากต้นฉบับ

ข้อความและความหมายตามบริบทในคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 443 · หน้า PDF 476

๑๐๕๔. อาจาเรปิ มริยาทา ภูติ สตฺตาสมิทฺธิสุ โสปฺเป ปมาเท ตนฺที จ ยาตฺรา คมนวุตฺติสุ. ๑๐๕๔. มริยาทา มริยาทา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป อาจาเรปิ ในข้อปฏิบัติและขอบเขต [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า สีมายํ ในขอบเขต]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 449 · หน้า PDF 482

๑๐๖๕. โคปุรํ ทฺวารมตฺเต’ปิ มนฺทิรํ นคเร ฆเร วาจฺจลิงฺคา ปรมิ’โต พฺยตฺโต ตุ ปณฺฑิเต ผุเฏ. ๑๐๖๕. โคปุรํ โคปุร ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ทฺวารมตฺเตปิ แม้ในประตูทั่วไปก็ได้ [อปิศัพท์รวม เอาอรรถ ว่า ซุ้มประตู ดูปุรวรรค คาถาที่ ๒๐๔] มนฺทิรํ มนฺทิร ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ นคเร ในเมือง ฆเร ในบ้าน อิโต ปรํ คำต่อแต่นี้ไป [ตั้งแต่ พฺยตฺต ศัพท์ ถึง พาลิส ศัพท์] วาจฺจลิงฺคิกา เป็นศัพท์ที่มีลิงค์เหมือนกับลิงค์ของวาจจะ(คือเป็นได้ทั้ง ๓ ลิงค์) พฺยตฺโต พยฺตต ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ปณฺฑิเต ในบัณฑิต ผุเฏ ในการปรากฏ

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 452 · หน้า PDF 485

๑๐๗๐. สุจิ สุทฺเธ สิเต ปูเต เปสโล ทกฺขจารุสุ อธโม กุจฺฉิเต อูเน อปฺปิเย ปฺย’ลิโก ภเว. ๑๐๗๐. สุจิ สุจิ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ตีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๓ อย่าง (อิติ) คือ สุทฺเธ ในความบริสุทธิ์ สิเต ในสีขาว ปูเต ในความสะอาด เปสโล เปสล ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ทกฺขจารุสุ ในผู้ฉลาดและงดงาม อธโม อธม ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ กุจฺฉิเต ในสิ่งที่น่ารังเกียจ อูเน สิ่งที่ต่ำช้า อลิโก อลิก ศัพท์ (ภเว) ย่อมเป็นไป อปฺปิเยปิ ในความไม่น่ารัก และมุสาวาท [อปิศัพท์รวมเอาอรรถ ว่า มุสาวาท]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 454 · หน้า PDF 487

๑๐๗๔. พุเธ’ภิชาโต กุลเช วุทฺโธ’รูสุ มหลฺลโก กลฺยาณํ สุนฺทเร จา’ปิ หิโม ตุ สีตเลปิ จ. ๑๐๗๔. อภิชาโต อภิชาต ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ พุเธ ในบัณฑิต กุลเช ในผู้เกิดในตระกูลดี มหลฺลโก มหลฺลก ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ วุทฺโธรูสุ ในคนแก่และจำนวนมาก กลฺยาณํ กลฺยาณ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป สุนฺทเร จ อปิ ในสิ่งที่ดี งาม [อปิศัพท์รวบรวมเอาอรรถว่า สุวณฺเณ ในทองคำและ สขิเล ในนุ่มนวล เป็นต้น] หิโม หิม ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป สีตเลปิ แม้ในความเย็น [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า น้ำค้าง]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 455 · หน้า PDF 488

สามัญญกัณฑ์ : อเนกัตถวรรค : ปาทาเนกัตถวรรค 455 [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่าข้าวตูและดีบุก] ๑๐๗๖. วิคเต วายิเต วีตํ ภาวิตํ วฑฺฒิเตปิ จ ภชฺชิเต ปติเต ภฏฺโฐ ปุฏฺโฐ ปุจฺฉิตโปสิเต. ๑๐๗๖. วีตํ วีต ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ วิคเต ในความปราศจาก วายิเต ในการทอ ภาวิตํ ภาวิต ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป วุฑฺฒิเตปิ แม้ในความเจริญ [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่าอบและได้] ภฏฺโฐ ภฏฺฐ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ภชฺชิเต ในสิ่งที่ถูกคั่ว ปติเต ในการตก ปุฏฺโฐ ปุฏฺฐ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ปุจฺฉิตโปสิเต ในบุคคลผู้ถูกถามและถูกเลี้ยง

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 466 · หน้า PDF 499

๑๐๙๗. พาธา ทุกฺเข นิเสเธ จ มูลปเทปิ มาติกา สฺเนโห เตเล’ธิกปฺเปเม ฆรา’เปกฺขาสุ อาลโย. ๑๐๙๗. พาธา พาธา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ทุกฺเข ในความลำบาก นิเสเธ ในการห้าม(ปฏิเสธ) มาติกา มาติกา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ มูลปเทปิ ในแม่บท(หัวข้อ) และเหมือง [อปิศัพท์รวมเอา อรรถว่าเหมือง] สฺเนโห เสฺนห ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ เตเล ในน้ำมันเหลว อธิกปฺเปเม ในความรักยิ่ง อาลโย อาลย ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ฆราเปกฺขาสุ ในบ้านและในความห่วงใย

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 470 · หน้า PDF 503

๑๑๐๖. อธเร ขรเภ โอฏฺโฐ ลุทฺโท ตุ ลุทฺทเกปิ จ กลุสํ ตฺวา’วิเล ปาเป ปาเป กลิ ปราชเย. ๑๑๐๖. โอฏฺโฐ โอฏฺฐ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ อธเร ในริมฝีปาก ขรเภ ในอูฐ ลุทฺโธ ลุทฺธ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป ลุทฺทเกปิ ในนายพรานและ ผู้ละโมบ [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า ผู้ละโมบ]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 471 · หน้า PDF 504

๑๑๐๘. อาโมโท หาสคนฺเธสุ จารุ ตุ กนเกปิ จ สตฺตายํ ภวนํ เคเห เลเส ตุ ขลิเต ฉลํ. ๑๑๐๘. อาโมโท อาโมท ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ หาสคนฺเธสุ ในความยินดีและกลิ่นหอมที่ฟุ้งไปไกล จารุ จารุ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป กนเกปิ ในทองคำและงดงาม [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่างดงาม]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 473 · หน้า PDF 506

สามัญญกัณฑ์ : อเนกัตถวรรค : ปาทาเนกัตถวรรค 473 (อิติ) คือ เปเต ในผู้ตาย ญาเต ในสิ่งที่ถูกรู้ (โส) มต ศัพท์ นั้น (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป ตีสุ (ลิงฺเคสุ) ในลิงค์ทั้ง ๓ มาโส มาส ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ อปรณฺณกาเลสุ ในถั่วราชมาสและเดือน นคฺโค นคฺค ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป อเจลเกปิ ในชีเปลือยและผู้ที่ ไม่นุ่งผ้าทั่วไป [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า ผู้ที่ไม่นุ่งผ้าทั่วไป] ๑๑๑๑. โทเส ฆาเต จ ปฏิโฆ มิคาโท ฉคเล ปสุ อรูเป จา’วฺหเย นามํ ทโร ทรถภีติสุ. ๑๑๑๑. ปฏิโฆ ปฏิฆ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ โทเส ในความโกรธ ฆาเต ในการทำร้าย ปสุ ปสุ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ มิคาโท ในสัตว์สี่เท้ามีกวาง เป็นต้น ฉคเล ในแพะ นามํ นาม ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ อรูเป ในนามธรรม อวฺหเย ในชื่อ ทโร ทร ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ทรถภีติสุ ในความกระวนกระวายและความกลัว

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 474 · หน้า PDF 507

๑๑๑๓. โมทโก ขชฺชเภเทปิ มณิเก รตเน มณิ เสลา’ราเมสุ มลโย สภาว’งฺเกสุ ลกฺขณํ. ๑๑๑๓. โมทโก โมทก ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป ขชฺชเภเทปิ ในขนมต้ม, ส่าเหล้า, และผู้ยินดี [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า ส่าเหล้าและผู้ยินดี] มณิ มณิ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ มณิเก ในตุ่มน้ำ รตเน ในแก้วมณี มลโย มลย ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ เสลา’ราเมสุ ในภูเขามาลัยและสวน ลกฺขณํ ลกฺขณ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ สภาว’งฺเกสุ ในสภาวธรรมและเครื่องหมาย

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 475 · หน้า PDF 508

สามัญญกัณฑ์ : อเนกัตถวรรค : ปาทาเนกัตถวรรค 475 ความเงียบสงัดและรางน้ำ [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า ความเงียบสงัดและรางน้ำ] สิขรี สิขรี ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ปพฺพเต ในภูเขา ทุเม ในต้นไม้

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 482 · หน้า PDF 515

อุปหาโร อุปหาร ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป อภิหาเรปิ ในการนำไปข้าง หน้าและการบูชาเป็นต้น [อปิ ศัพท์ มีออรถ อวุตฺตสมุจฺจย ใส่เข้ามาเพื่อแสดง ให้ทราบว่า อุปหารศัพท์มีอรรถมากมีการบูชาและของขวัญ เป็นต้น] จโย จย ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ พนฺธนราสิสุ ในการผูกมัดและหมู่

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 483 · หน้า PDF 516

๑๑๓๐. ปติฏฺฐา นิสฺสเย ฐาเน พลกฺกาเร’ปิ สาหสํ ภงฺโค เภเท ปเฏ ภงฺคํ ฉตฺตํ ตุ ฉวเก’ปิ จ. ๑๑๓๐. ปติฏฺฐา ปติฏฺฐา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ นิสฺสเย ในที่อาศัย ฐาเน ในฐานที่ตั้ง สาหสํ สาหส ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ พลกฺกาเรปิ ในการข่มเหงและการกระทำอย่างเร่งรีบและ สินไหม [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า การกระทำอย่างเร่งรีบและค่าปรับสินไหม] ภงฺโค ภงฺค ศัพท์ ปุงลิงค์ (สิยา) ย่อมเป็นไป เภเท ในการทำลาย ภงฺคํ ภงฺค ศัพท์ นปุงสกลิงค์ (สิยา) ย่อมเป็นไป ปเฏ ในผ้าภังคะ (ผ้าที่ผสมด้วยผ้าโขมะ กัปปาสิกะ โกเสยยะ กัมพลและสาณะ) ฉตฺตํ ฉตฺต ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป ฉวเกปิ ในเห็ดและร่มหรือฉัตร [อปิ ศัพท์รวมเอาอรรถว่า ร่มและฉัตร]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 484 · หน้า PDF 517

484 อภิธานัปปทีปิกา ๑๑๓๑. ภูริ ภูริศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ญาเณ ในปัญญา ภุวิ ในแผ่นดิน (สา) ภูริ ศัพท์ อิตฺถี เป็นอิตถีลิงค์ มทโน มทน ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ อนงฺเค ในกามเทพ(คือกิเลสมาร) ทุเม ในต้นไม้ที่มีหนาม มาตา มาตา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ ปมาตริปิ ในผู้ตวงและแม่ [อปิศัพท์รวมเอาอรรถว่า แม่] เวฐนํ เวฐน ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ เวฐุณฺหีเสสุ ในผ้าโพกศีรษะและกรอบหน้า99

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 508 · หน้า PDF 541

508 อภิธานัปปทีปิกา ๑๑๘๓. สมฺภาวเน จ ครหา- เปกฺขาสุ จ สมุจฺจเย ปญฺเห สํวรเณ เจว อาสีสตฺเถ อปี’ริตํ. ๑๑๘๓. อปิ อปิศัพท์ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต (อีริตํ) กล่าวแล้ว (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ) ในอรรถทั้งหลายเหล่านี้ คือ สมฺภาวเน ในการสรรเสริญ ครหาเปกฺขาสุ ในการติเตียนและการมองหา สมุจฺจเย ในการรวบรวม ปญฺเห ในคำถาม สํวรเณ ในการปิด อาสีสตฺเถ และในการอวยพร(ปรารถนาดี)

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 516 · หน้า PDF 549

516 อภิธานัปปทีปิกา กิร กิร ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ทั้งหลายเหล่านี้ คือ อนุสฺสวารุจีสุ ในการได้ยินมาและความไม่ชอบ อุท อุท ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ทั้งหลายเหล่านี้ คือ อปฺยตฺเถ ในอรรถ อปิศัพท์ วิกปฺปเน และในความดำริ (หรือว่า)

อ่านข้อความทั้งหน้า →

อ้างอิงต้นฉบับ

อภิธานัปปทีปิกา · พระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙

หน้าหนังสือ 443 · หน้า PDF 476

หน้าหนังสือ 449 · หน้า PDF 482

หน้าหนังสือ 452 · หน้า PDF 485

หน้าหนังสือ 454 · หน้า PDF 487

หน้าหนังสือ 455 · หน้า PDF 488

หน้าหนังสือ 466 · หน้า PDF 499

หน้าหนังสือ 470 · หน้า PDF 503

หน้าหนังสือ 471 · หน้า PDF 504

หน้าหนังสือ 473 · หน้า PDF 506

หน้าหนังสือ 474 · หน้า PDF 507

หน้าหนังสือ 475 · หน้า PDF 508

หน้าหนังสือ 482 · หน้า PDF 515

หน้าหนังสือ 483 · หน้า PDF 516

หน้าหนังสือ 484 · หน้า PDF 517

หน้าหนังสือ 508 · หน้า PDF 541

หน้าหนังสือ 516 · หน้า PDF 549

คำอธิบายและบริบทอ้างอิงจากหนังสือ ไม่ใช่ข้อความที่ AI สร้างขึ้น การพบหัวคำไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ