อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 22 จาก 557 หน้า
[๑๔]
คัมภีร์บริวาร
(ก) อภิธานัปปทีปิกาฎีกา
ตามที่กล่าวมา จะเห็นว่าคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกามีประโยชน์เกื้อกูล
ต่อนักศึกษา นักค้นคว้าเกี่ยวกับวรรณคดีบาลีเรื่อยมา อนึ่ง หลังจากที่มี
คัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาปรากฏเกิดขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๗ แล้วก็ยัง
ไม่ปรากฏว่ามีคัมภีร์ฎีกาที่รจนาขึ้นโดยพระเถระชาวสีหฬเพื่ออธิบายขยาย
ความคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกานี้อีกเลยแม้แต่คัมภีร์เดียว จนมาถึงสมัยเมือง
ปินย่า (วิชัยปุระ) เป็นราชธานีของประเทศพม่า ปกครองโดยพระราชา
สีหตู (พระเจ้าสี่ช้างเผือก) ราว พ.ศ. ๑๘๕๙ มีมหาอำมาตย์ท่านหนึ่งชื่อ
สิริมหาจตุรังคพละ ผู้เชี่ยวชาญไวยากรณ์บาลีและสันสกฤต ได้รจนาคัมภีร์
อภิธานัปปทีปิกาฎีกาขึ้น โดยอาศัยคัมภีร์ฝ่ายภาษาบาลีและฝ่ายภาษา
สันสกฤต คัมภีร์นี้ได้รับการปริวรรตตรวจชำระและจัดพิมพ์เป็นภาษาบาลี
อักษรไทยเป็นครั้งแรกโดยพระศรีสุทธิพงศ์(ปัจจุบันคือเจ้าประคุณสมเด็จ
พระพุทธชินวงศ์)
(ข) อภิธานัปปทีปิกาสูจิ
เนื่องจากคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาฎีกาได้อธิบายขยายความ แสดง
รูปวิเคราะห์และแยกธาตุปัจจัยไปตามลำดับบทที่มีอยู่ในคัมภีร์อภิธานัป
ปทีปิกา จึงยากต่อการค้นหาบทต่างๆ ต่อมาราว พ.ศ. ๒๔๓๖ พระอาจารย์
สุภูติเถระชาวสีหฬจึงได้จัดทำและเรียบเรียงคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาสูจิขึ้น
ใหม่ โดยเรียงบทไปตามลำดับตัวอักษร เพื่อสะดวกในการค้นหาศัพท์ ถือ
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI