อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 216 จาก 557 หน้า
ภูกัณฑ์ : จตุพพัณณวรรค : เวสสวรรค 183
เมล็ดพันธุ์ผักกาด ๒ : สิทฺธตฺถ, สาสป
ข้าวฟ่าง ๒ : กงฺคุ, ปิยงฺคุ
(ทฺวยํ) ศัพท์ทั้ง ๒ อิตฺถี เป็นอิตถีลิงค์
ฝ้าย, ผักตบ ๒ : อุมฺมา, อตสี
ข้าวเปลือก64 ๕ : กิฏฺฐ, สสฺส, ธญฺญ, วีหิ, ถมฺพกรี
(สทฺทสมูโห) กลุ่มศัพท์ทั้ง ๕ นี้ (ปณฺฑิเตน) อันบัณฑิต อีริโต
กล่าวว่ามีอรรถเหมือนกัน
๔๕๓. กณฺโฑ ตุ นาฬ’มถ โส ปลาลํ’นิตฺถิ นิปฺผโล
ภุสํ กลิงฺคโร จา’ถ ถุโส ธญฺญตฺตเจ’ถ จ.
๔๕๓. ขั้ว, ก้าน, รวงข้าว ๒ : กณฺฑ, นาฬ
โส ก้านของรวงข้าวเป็นต้นนั้น นิปฺผโล อันไม่มีผลเหลืออยู่ ปลาลํ
ชื่อว่า ปลาล(ฟาง), (ปลาลํ) ปลาล ศัพท์ อนิตฺถิ เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์
ข้าวลีบ ๒ : ภุส, กลิงฺคร
ถุโส ถุส ศัพท์ (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป ธญฺญตฺตเจ ในเปลือกของข้าว
เป็นต้น(แกลบ)
64 กิฏฺฐ ศัพท์ เป็นต้นนี้ เป็นศัพท์กล่าวถึงธัญพืชทั่วไป มีข้าวเปลือก, ข้าวสาลี, ถั่ว, งา, ข้าวโพด, เมล็ดพันธุ์
ผักกาด จะอย่างไรก็ตาม เนื่องจากว่าในฎีกาอภิธานัปปทีปิกาท่านใช้ปาฐะว่า “กิฏฺฐํ ตุ สสฺสํ วิญฺเญยฺยํ” จึงทำให้
ผู้แปลอภิธานัปปทีปิกานิสสยะฉบับสีหฬแปลแยกไว้เป็น ๔ ศัพท์ ดังนี้ว่า
ธัญพืชตระกูลข้าวพิเศษมีข้าวสาลี เป็นต้น ๒ : กิฏฺฐ, สสฺส
ข้าวเปลือกทั่วไป ๒ : วีหิ, ถมฺพกรี
ซึ่งการแปลเช่นนี้ ไม่สอดคล้องกับคัมภีร์อมรโกษที่มีการรวมปริยายศัพท์ที่แปลว่าข้าวเปลือกไว้ ๕ ศัพท์ คือ
กิฏฺฐ, สสฺส, ธญฺญ, วีหิ, ถมฺพกรี และไม่สอดคล้องกับพระบาลีที่มาในสฬายตนสังยุต ดังนี้ว่า เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว
กิฏฺฐํ สมฺปนฺนํ...
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI