ทักขิณา, ทักษิณา
ทานที่ถวายเพื่อผล อันดีงาม, ของทําบุญ, สิ่งที่สละให้, ปัจจัยสี่ที่เมื่อถวายจะเป็นเหตุให้ ประโยชน์สุขเจริญเพิ่มพูน, ของถวายที่ ช่วยให้สัตว์ทั้งหลายเจริญด้วยสมบัติดัง ปรารถนา, สิ่งที่ให้โดยเชื่อกรรมและผล แห่งกรรม (หรือโดยเชื่อปรโลก); “ทักขิณา” เดิมเป็นคําที่ใช้ในศาสนา พราหมณ์ ( เขียนอย่างสันสกฤต เป็น “ทักษิณา”) หมายถึง ของที่มอบให้แก่ พราหมณ์ เป็นค่าตอบแทนในการ ประกอบพิธีบูชายัญ เมื่อนํามาใช้ในพระ พุทธศาสนา นิยมหมายถึงปัจจัย ๔ ที่ ถวายแก่พระภิกษุสงฆ์ หรือให้แก่ ทักขิไณยบุคคล ซึ่งในความหมายอย่าง สูง ได้แก่พระอริยสงฆ์ และในความ หมายที่กว้างออกไป ได้แก่ ท่านผู้มีศีล ผู้ทรงคุณทรงธรรม แม้เป็นคฤหัสถ์ เช่น บิดามารดา ตลอดจนในความหมาย อย่างกว้างที่สุด ของที่ให้เพื่อช่วยเหลือ เกื้อกูล แม้แต่ให้แก่สัตว์ดิรัจฉาน ก็เป็น ทักขิณา (ดังที่ตรัสในทักขิณาวิภังคสูตร, ม.อุ.14/710/458) แต่มีผลมากน้อยต่างกันตาม หลักทักขิณาวิสุทธิ์ ๔ และตรัสไว้อีก แห่งหนึ่งว่า (ทานสูตร, อง.ฉกฺก.22/308/375) ทักขิณาที่พร้อมด้วยองค์ ๖ คือ ทายก มีองค์ ๓ (ก่อนให้ ก็ดีใจ, กําลังให้อยู่ ก็ ทําจิตให้ผุดผ่องเลื่อมใส, ครั้นให้แล้ว ก็ ชื่นชมปลื้มใจ) และปฏิคาหกมีองค์ ๓ (เป็นผู้ปราศจากราคะหรือปฏิบัติเพื่อ บําราศราคะ, เป็นผู้ปราศจากโทสะหรือ ปฏิบัติเพื่อบําราศโทสะ, เป็นผู้ปราศจาก โมหะหรือปฏิบัติเพื่อบําราศโมหะ) ทักขิณานั้นเป็นบุญยิ่งใหญ่ มีผลมากยาก จะประมาณได้
ดู เจตนา, ทักขิณาวิสุทธิ์
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ 31
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ