ญาณ ๓
ญาณ 32 (ความหยั่งรู้, ปรีชาหยั่งรู้ — ¥àõa: insight; knowledge)
1.สัจจญาณ (หยั่งรู้สัจจะ คือ ความหยั่งรู้อริยสัจจ์ 4 แต่ละอย่างตามที่เป็นๆ ว่า นี้ทุกข์ นี้ ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา — Sacca-¤àõa: knowledge of the Truths as they are)
2.กิจจญาณ (หยั่งรู้กิจ คือ ความหยั่งรู้กิจอันจะต้องทําในอริยสัจจ์ 4 แต่ละอย่างว่า ทุกข์ควร กําหนดรู้ ทุกขสมุทัยควรละเสีย เป็นต้น — Kicca-¤àõa: knowledge of the functions with regard to the respective Four Noble Truths)
3.กตญาณ (หยั่งรู้การอันทําแล้ว คือ ความหยั่งรู้ว่ากิจอันจะต้องทําในอริยสัจจ์ 4 แต่ละอย่าง นั้นได้ทําเสร็จแล้ว — Kata-¤àõa: knowledge of what has been done with regard to the respective Four Noble Truths)
ญาณ 3 ในหมวดนี้ เนื่องด้วยอริยสัจจ์ 4 โดยเฉพาะ เรียกชื่อเต็มตามที่มาว่า ญาณ-ทัสสนะ อันมีปริวัฏฏ์ 3 (ญาณทัสสนะมีรอบ 3 หรือ ความหยั่งรู้หยั่งเห็นครบ 3 รอบ — thricerevolved knowledge and insight) หรือปริวัฏฏ์ 3 แห่งญาณทัสสนะ (the three aspects of intuitive knowledge regarding the Four Noble Truths)
ปริวัฏฏ์ หรือวนรอบ 3 นี้ เป็นไปในอริยสัจจ์ทั้ง 4 รวมเป็น 12 ญาณทัสสนะนั้น จึงได้ชื่อว่ามี อาการ 12 (twelvefold intuitive insight หรือ knowing and seeing under twelve modes)
พระผู้มีพระภาคทรงมีญาณทัสสนะตามเป็นจริงในอริยสัจจ์ 4 ครบวนรอบ 3 มีอาการ 12 (ติปริวฏฺฏํทฺ วาทสาการ ํ ยถาภูต ํ ญาณทส ฺ สนํ) อย่างนี้แล้ว จึงปฏิญาณพระองค์ได้ว่าทรงบรรลุ อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว.
ดู [205] กิจในอริยสัจจ์ 4.
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ 34
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ