นะโมตั้งชื่อ
Namo Name
← ค้นคำในพจนานุกรมธรรมทาน

ราชสังคหวัตถุ ๔

สังคหวัตถุของผู้ครองแผ่นดิน หรือ ราชสังคหวัตถุ 4 (สังคหวัตถุของพระราชา, ธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจประชาชน, หลักการสงเคราะห์ประชาชน ของนักปกครอง — Ràja-saïgahavatthu: a ruler’s bases of sympathy; royal acts of doing favours: virtues making for national integration) 1.สัสสเมธะ (ความฉลาดในการบํารุงพืชพันธุ์ธัญญาหาร ส่งเสริมการเกษตร — Sassamedha: shrewdness in agricultural promotion) 2.ปุริสเมธะ (ความฉลาดในการบํารุงข้าราชการ รู้จักส่งเสริมคนดีมีความสามารถ — Purisamedha: shrewdness in the promotion and encouragement of government officials) 3.สัมมาปาสะ (ความรู้จักผูกผสานรวมใจประชาชนด้วยการส่งเสริมอาชีพ เช่น ให้คนจนกู้ยืม ทุนไปสร้างตัวในพาณิชยกรรม เป็นต้น — Sammàpàsa: “a bond to bind men’s hearts”; act of doing a favour consisting in vocational promotion as in commercial investment) 4.วาชเปยะ หรือ วาจาเปยยะ (ความมีวาจาอันดูดดื่มน้ำใจ น้ำคําควรดื่ม คือ รู้จักพูด รู้จัก ปราศรัย ไพเราะ สุภาพนุ่มนวล ประกอบด้วยเหตุผล มีประโยชน์ เป็นทางแห่งสามัคคี ทําให้เกิด ความเข้าใจอันดี และความนิยมเชื่อถือ — Vàjapeya: affability in address; kindly and convincing speech) ราชสังคหวัตถุ 4 ประการนี้ เป็นคําสอนในพระพุทธศาสนา ส่วนที่แก้ไขปรับปรุงคําสอนใน ศาสนาพราหมณ์ โดยกล่าวถึงคําศัพท์เดียวกัน แต่ชี้ถึงความหมายอันชอบธรรมที่ต่างออกไป ธรรมหมวดนี้ ว่าโดยศัพท์ ตรงกับ มหายั ญ 5 (the five great sacrifices) ของพราหมณ์ คือ 1.อัสสเมธะ (การฆ่าม้าบูชายัญ — Assamedha: horse sacrifice) 2.ปุริสเมธะ (การฆ่าคนบูชายัญ — Purisamedha: human sacrifice) 3.สัมมาปาสะ (ยัญอันสร้างแท่นบูชาในที่ขว้างไม้ลอดบ่วงไปหล่นลง — Sammàpàsa: pegthrown site sacrifice) 4.วาชเปยะ (การดื่มเพื่อพลังหรือเพื่อชัย — Vàjapeya: drinking of strength or of victory) 5.นิรัคคฬะ หรือ สรรพเมธะ (ยัญไม่มีลิ่มสลัก คือ ทั่วไปไม่มีขีดขั้นจํากัด, การฆ่าครบทุก อย่างบูชายัญ — Niraggaëa or Sabbamedha: the bolts-withdrawn sacrifice; universal sacrifice) มหายัญ 5 ที่พระราชาพึงบูชาตามหลักศาสนาพราหมณ์นี้ พระพุทธศาสนาสอนว่า เดิมทีเดียว เป็นหลักการสงเคราะห์ที่ดีงาม แต่พราหมณ์สมัยหนึ่งดัดแปลงเป็นการบูชายัญเพื่อผลประโยชน์ใน ทางลาภสักการะแก่ตน ความหมายที่พึงต้องการซึ่งพระพุทธศาสนาสั่งสอน 4 ข้อแรก มีดังกล่าว แล้วข้างต้น ส่วนข้อที่ 5 ตามหลักสังคหวัตถุ 4 นี้ว่าเป็นผล แปลว่า ไม่มีลิ่มกลอน หมายความว่า บ้านเมืองจะสงบสุขปราศจากโจรผู้ร้าย ไม่ต้องระแวงภัย บ้านเรือนไม่ต้องลงกลอน

ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ 34

ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)

เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน

ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ

ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ