อริยวงศ์ ๔
อริยวงศ์ 4 (ปฏิปทาที่พระอริยะทั้งหลายปฏิบัติสืบกันมาแต่โบราณไม่ขาดสาย, อริยประเพณี — Ariyava§sa: Ariyan lineage; noble tradition; the fourfold traditional practice of the Noble Ones)
1.จีวรสันโดษ (ความสันโดษด้วยจีวร — Cãvara-santosa: contentment as regards robes or clothing)
2.ปิณฑปาตสันโดษ (ความสันโดษด้วยบิณฑบาต — Piõóapàta-santosa: contentment as regards alms-food)
3.เสนาสนสันโดษ (ความสันโดษด้วยเสนาสนะ — Senàsana-santosa: contentment as regards lodging)
4.ปหานภาวนารามตา (ความยินดีในการละอกุศลและเจริญกุศล — Pahànabhàvanà- ràmatà: delight in the abandonment of evil and the development of good)
การปฏิบัติที่จัดเป็นอริยวงศ์ในธรรมทั้ง 4 ข้อนั้น พระภิกษุพึงประพฤติดังนี้
ก.สันโดษด้วยปัจจัยใน 3 ข้อต้นตามมีตามได้
ข.มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณของความสันโดษใน 3 ข้อนั้น
ค.ไม่ประกอบอเนสนา คือการแสวงหาที่ผิด (ทุจริต) เพราะปัจจัยทั้ง 3 อย่างนั้นเป็นเหตุ (เพียร แสวงหาแต่โดยทางชอบธรรม ไม่เกียจคร้าน)
ง.เมื่อไม่ได้ ก็ไม่เร่าร้อนทุรนทุราย
จ.เมื่อได้ ก็ใช้โดยไม่ติด ไม่หมกมุ่น ไม่สยบ รู้เท่าทันเห็นโทษ มีปัญญาใช้สิ่งนั้นตามประโยชน์ ตาม ความหมายของมัน (มีและใช้ด้วยสติสัมปชัญญะ ดํารงตนเป็นอิสระ ไม่ตกเป็นทาสของสิ่งนั้น)
ฉ. ไม่ถือเอาการที่ได้ประพฤติธรรม 4 ข้อนี้ เป็นเหตุยกตนข่มผู้อื่น
โดยสรุปว่า เป็นผู้ขยันไม่เกียจคร้าน มีสติสัมปชัญญะในข้อนั้นๆ เฉพาะข้อ 4 ทรงสอนไม่ ให้สันโดษ ส่วน 3 ข้อแรกทรงสอนให้ทําความเพียรแสวงหาในขอบเขตที่ชอบด้วยธรรมวินัยและ มีความสันโดษตามนัยที่แสดงข้างต้น
อนึ่ง ในจูฬนิทเทส ท่านแสดงอริยวงศ์ของพระปัจเจกพุทธเจ้าต่างไปเล็กน้อย คือ เปลี่ยนข้อ 4 เป็น สันโดษด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร (medical equipment)
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ 34
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ