นะโมตั้งชื่อ
Namo Name
← ค้นคำในพจนานุกรมธรรมทาน

โพธิปักขิยธรรม ๓๗

โพธิปักขิยธรรม 37 (ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ คือ เกื้อกูลแก่การ ตรัสรู้, ธรรมที่เกื้อหนุนแก่อริยมรรค — Bodhipakkhiya-dhamma: virtues partaking of enlightenment; qualities contributing to or constituting enlightenment; enlightenment states) 1.สติปัฏฐาน 4 ดู [182] 2.สัมมัปปธาน 4 ดู [156] 3.อิทธิบาท 4 ดู [213] 4.อินทรีย์ 5 ดู [258] 5.พละ 5 ดู [228] 6.โพชฌงค์ 7 ดู [281] 7.มรรคมีองค์ 8 ดู [293] โพธิปักขิยธรรมนี้ ตามที่ทั่วไปในพระไตรปิฎก ตรัสไว้เพียงเป็นคํารวมๆ โดยไม่ได้ระบุชื่อองค์ ธรรม นอกจากในสังยุตตนิกายแห่งพระสุตตันตปิฎก ที่มีพุทธพจน์ตรัสระบุไว้ว่า ได้แก่ อินทรีย์ 5 (สํ.ม.19/1024/301; สํ.ม.19/1041-1043/305; สํ.ม.19/1071-1081/313-315) และในคัมภีร์วิภังค์แห่งพระอภิธรรมปิฎก ซึ่งไข ความว่า โพธิปักขิยธรรม ได้แก่ โพชฌงค์ 7 (อภิ.วิ.35/611/336) ธรรมชุดนี้ เมื่อตรัสระบุชื่อทั้งชุดในพระสูตร ทรงเรียกว่าเป็น อภิญญาเทสิตธรรม เช่น ที. ม.10/107/141; ที.ปา.11/108/140; ม.อุ. 14/54/51) คือเป็น อภิญญาเทสิตธรรม 37 และในพระอภิธรรม ท่านแสดงไว้ว่าธรรม 37 ประการนี้เป็น สัทธรรม นอกจากนี้ ธรรม 37 ประการชุดนี้ยังได้ชื่อว่าเป็น สันติบท คือ ธรรมที่เป็นไปเพื่อการ บรรลุสันติ (รวมทั้งเป็น อมตบท และ นิพพานบท เป็นต้น—ขุ.ม.29/701/414; ขุ.จู.30/391/188) และเป็น เสรีธรรม หรือ ธรรมเสรี (ขุ.จู.30/681/340; ขุ.จู.30/684/342) ในพระวินัยปิฎก ท่านแสดงธรรม 37 ประการนี้ไว้เป็นคําจํากัดความของคําว่า มรรคภาวนา ( ดู วินย.1/236/175; วินย.2/308/212) ต่อมา ในคัมภีร์ชั้นอรรถกถา รวมถึงวิสุทธิมัคค์ จึงระบุและแจกแจงไว้ชัดเจนว่า โพธิปักขิยธรรม 37 ประการ ได้แก่ธรรมเหล่านี้ ( ดู องฺ.อ.1/77; อิติ.อ.287; ปฏิสํ.อ.2/95, 196, 261; วิสุทฺธิ.3/328)

ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ 34

ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)

เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน

ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ

ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ