ปฏิสัมภิทา ๔
ปฏิสัมภิทา 4 ( ปัญญาแตกฉาน — Pañisambhidà: analytic insight; penetrating insight; discrimination)
1.อัตถปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในอรรถ, ปรีชาแจ้งในความหมาย, เห็นข้อธรรมหรือ ความย่อ ก็สามารถแยกแยะอธิบายขยายออกไปได้โดยพิสดาร เห็นเหตุอย่างหนึ่ง ก็สามารถคิด แยกแยะกระจายเชื่อมโยงต่อออกไปได้จนล่วงรู้ถึงผล — Attha-pañisambhidà: discrimination of meanings; analytic insight of consequence)
2.ธัมมปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในธรรม, ปรีชาแจ้งในหลัก, เห็นอรรถาธิบายพิสดาร ก็ สามารถจับใจความมาตั้งเป็นกระทู้หรือหัวข้อได้ เห็นผลอย่างหนึ่ง ก็สามารถสืบสาวกลับไปหาเหตุ ได้ — Dhamma-pañisambhidà: discrimination of ideas; analytic insight of origin)
3.นิรุตติปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในนิรุกติ, ปรีชาแจ้งในภาษา, รู้ศัพท์ ถ้อยคําบัญญัติ และภาษาต่างๆ เข้าใจใช้คําพูดชี้แจงให้ผู้อื่นเข้าใจและเห็นตามได้ — Nirutti-pañisambhidà: discrimination of language; analytic insight of philology)
4.ปฏิภาณปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉานในปฏิภาณ, ปรีชาแจ้งในความคิดทันการ, มีไหวพริบ ซึมซาบในความรู้ที่มีอยู่ เอามาเชื่อมโยงเข้าสร้างความคิดและเหตุผลขึ้นใหม่ ใช้ประโยชน์ได้สบ เหมาะ เข้ากับกรณีเข้ากับเหตุการณ์ — Pañibhàõa-pañisambhidà: discrimination of sagacity; analytic insight of ready wit; initiative, creative and applicative insight)
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ 34
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ