นะโมตั้งชื่อ
Namo Name
← ค้นคำในพจนานุกรมธรรมทาน

กุศล

1. “สภาวะที่เกี่ยวตัดสลัดทิ้งสิ่งเลวร้ายอันน่ารังเกียจ”, “ความรู้ที่ทําความชั่วร้ายให้เบาบาง”, “ธรรมที่ตัดความชั่วอันเป็นดุจหญ้าคา”, สภาวะหรือการกระทําที่ฉลาด กอปรด้วยปัญญา หรือเกิดจากปัญญา เกื้อกูล เอื้อต่อสุขภาพ ไม่เสียหาย ไร้โทษ ดีงาม เป็นบุญ มีผลเป็นสุข, ความดี (กุศลธรรม), กรรมดี (กุศลกรรม) ตามปกติ กุศล กับ บุญ เป็นคําที่ใช้แทนกันได้ แต่ กุศล มีความหมายกว้างกว่า คือ กุศล มีทั้งโลกิยะ (กามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร) และโลกุตตระ ส่วน บุญ โดยทั่วไปใช้กับโลกิยกุศล ถ้าจะหมายถึง ระดับโลกุตตระ มักต้องมีคําขยายกํากับไว้ด้วยเช่นว่า “โลกุตตรบุญ”, พูดอีกอย่างหนึ่งว่า บุญ มักใช้ในความหมายที่แคบกว่า หรือใช้ในขั้นต้นๆ หมายถึงความดีที่ยังประกอบด้วยอุปธิ (โอปธิก) คือ ยังเป็น สภาพปรุงแต่งที่ก่อผลในทางพอกพูนให้เกิดสมบัติ อันได้แก่ความพรั่งพร้อม เช่น ร่างกายสวยงามสมบูรณ์ และมั่งมีทรัพย์ สิน แต่ กุศล ครอบคลุมหรือเลยต่อไป ถึงนิรูปธิ (ไร้อุปธิ) และเน้นที่นิรูปธินั้น คือมุ่งที่ภาวะไร้ปรุงแต่ง ความหลุดพ้นเป็นอิสระ โยงไปถึงนิพพาน, พูดอย่าง ง่ายๆ เช่นว่า บุญ มุ่งเอาความสะอาดหมดจดในแง่ที่สวยงามน่าชื่นชม แต่ กุศล มุ่งถึงความสะอาดหมดจดในแง่ที่เป็นความบริสุทธิ์ ไม่มีอะไรติดค้าง ปลอดโปร่ง โล่ง ว่าง เป็นอิสระ, ขอให้ดูตัวอย่างที่ บุญ กับ กุศล มาด้วยกันใน คาถาต่อไปนี้ (ขุ.อิติ.25/262/290) กาเยน กุสลํ กตฺวา    วาจาย กุสลํ พหุํ มนสา กุสลํ กตฺวา    อปฺปมาณํ นิรูปธึ ฯ ตโต โอปธิกํ ปุญญํ    กตฺวา ทาเนน ตํ พหุํ อญเญปิ มจฺเจ สทฺธมฺเม   พฺรหฺมจริเย นิเวสย (ท่านจงทําให้มาก ทั้งด้วยกาย ด้วย วาจา และด้วยใจ ซึ่งกุศลอันประมาณมิได้ [อัปปมาณ แปลว่า มากมายก็ได้ เป็นโลกุตตระก็ได้] อันไร้อุปธิ [นิรูปธิ] แต่นั้นท่านจงทําบุญอันระคนอุปธิให้มากด้วยทาน แล้วจง [ บําเพ็ญธรรม ทาน] ชักจูงแม้คนอื่นๆ ให้ตั้งอยู่ในพระ สัทธรรม ในพรหมจริยะ) คาถานี้ แม้จะเป็นคําแนะนําแก่เทวดา ก็ใช้ได้ทั่วไป คือเป็นคําแนะนําสําหรับผู้ที่จะอยู่เป็นคฤหัสถ์ว่า ในด้านแรกหรือ ด้านหลักให้ทํากุศลที่เป็นนิรูปธิซึ่งเป็นการศึกษาหรือปฏิบัติเพื่อให้ได้สาระของชีวิต โดยพัฒนาตนให้เป็นอริยชน โดยเฉพาะเป็นโสดาบัน จากนั้น อีกด้านหนึ่ง ในฐานะเป็นอริยชนก็ทําความดีหรือกรรมสร้างสรรค์ต่างๆ อันเป็นบุญที่มีผลในทางอุปธิ เช่น ลาภ ยศ สรรเสริญ และความสุขซึ่งเป็นไปตามธรรมดาของมันและที่เป็นเรื่องสามัญในสังคมคฤหัสถ์ได้ไม่เสียหายเพราะเป็นผู้มีคุณความดีที่เป็นหลักประกันให้เกิดแต่ผลดีทั้งแก่ตนเองและแก่สังคมแล้ว; ตรงข้ามกับ อกุศล, เทียบ บุญ, ดู อุปธิ 2. บางแห่ง (เช่น ขุ.เถร.26/170/268) กุศล หมายถึง ความเกษม, ความปลอดภัย, สวัสดิภาพ, ความหวังดี, ความมีเมตตา

ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ 31

ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)

เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน

ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ

ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ