ฌาน ๒
ฌานนั้น ตามปกติเป็นเรื่องของ สมถะ ซึ่งมีสมาธิเป็นองค์ธรรมหลัก แต่ ในบางกรณีมีการนํามาใช้แสดงความ หมายด้านวิปัสสนาด้วย โดยแปลว่า เพ่ง พินิจ หรือคิดพิจารณา จนถึงเผากิเลส เผาอวิชชา ญาณก็เป็นฌาน (ดู ขุ.ปฏิ.31/483/368) ดังที่ในอรรถกถาบางแห่งแบ่ง เป็น ฌาน ๒ คือ ๑. อารัมมณูปนิชฌาน การเพ่งอารมณ์ ตามแบบสมถะ ได้แก่ ฌานสมาบัตินั่นเอง ๒. ลักขณูปนิชฌาน การเพ่งพินิจลักษณะ ตามแบบวิปัสสนา ได้แก่พิจารณาให้เห็นไตรลักษณ์ คือ วิปัสสนานั่นเอง, จนกระทั่งแม้แต่มรรค ผล ก็เรียกว่าฌานได้ เพราะแปลว่าเผา กิเลสบ้าง เพ่งลักษณะที่เป็นสุญญตา ของนิพพานบ้าง (ดู องฺ.อ.๑/๕๓๖; ปฏิสํ.อ. ๒๒๑; สงฺคณี อ.๒๗๓)
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ 31
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ