อาสาฬหบูชา
“การบูชาในเดือน ๘” (เป็นคําเรียกตัดสั้น คําเต็มว่า “อาสาฬหปุณณมีบูชา” หรือ “อาสาฬหบูรณมีบูชา”) หมายถึง การบูชาในวันเพ็ญเดือน ๘ เพื่อรําลึกถึงคุณพระรัตนตรัยเป็นการพิเศษเนื่องในวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา คือธัมมจักกัปปวัตตนสูตร แก่ พระเบญจวัคคีย์ ที่อิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี ในวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ คือเดือน ๘ หลังจากตรัสรู้ได้ ๒ เดือน ทําให้เกิดมีปฐมสาวก คือ พระอัญญาโกณฑัญญะ และเกิดสังฆรัตนะคํารบพระรัตนตรัย
นิยมสรุปความสําคัญของวันอาสาฬหบูชากันว่า เป็นวันที่พระพุทธ เจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา อันเป็นการทรงเริ่มประกาศพระศาสนา, เป็นวันที่เกิดอริยสงฆ์ คือการที่ท่านโกณฑัญญะ รู้แจ้งธรรม (เกิดดวงตาเห็นธรรม คือ ธรรมจักษุ) เป็นพระโสดาบัน จัดเป็นอริยบุคคลท่านแรกในอริยสงฆ์ ทําให้มี สังฆรัตนะเกิดขึ้น และจึงถือด้วยว่าเป็นวันที่มีพระรัตนตรัยครบบริบูรณ์, เป็นวันที่เกิดพระภิกษุรูปแรกในพระพุทธศาสนา คือ การที่ท่านโกณฑัญญะขอบรรพชาและได้บวชเป็นพระภิกษุ หลังจากฟังปฐมเทศนาและบรรลุธรรมแล้วจึงถือด้วยว่าเป็นวันที่เริ่มตั้งภิกษุสงฆ์ หรือต้นกําเนิดสมมติสงฆ์, เป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงได้ปฐมสาวก คือ การที่ท่านโกณฑัญญะนั้นได้บรรลุธรรมและ บวชเป็นพระภิกษุ จึงเป็นสาวกรูปแรก ของพระพุทธเจ้า
นอกจากนี้เมื่อเทียบกับวันสําคัญอื่นในพระพุทธศาสนาบางทีเรียกวันอาสาฬหบูชานี้ว่า วันพระสงฆ์ (คือวันที่เริ่มเกิดมีพระสงฆ์) โดยเรียกวันวิสาขบูชาว่าวันพระพุทธ ( คือวันประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานของพระพุทธเจ้า) และเรียกวันมาฆบูชาว่าวันพระธรรม (วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ประกาศประมวลหลักสําคัญของพระพุทธศาสนา), อย่างไรก็ตาม บางท่านเรียกวันอาสาฬหบูชานี้ว่าวันพระธรรม โดยถือว่าทรงแสดงปฐมเทศนาเริ่มประกาศพระธรรมและเรียกวันมาฆบูชาว่า วันพระสงฆ์ โดยถือว่าเป็นวันที่มีการประชุมใหญ่ของ พระสาวกสงฆ์ ทั้งนี้เป็นมติที่ผู้ศึกษาสามารถถือเอานัยตามที่จะเป็นประโยชน์ แต่มิได้มีเป็น บัญญัติไว้
ประเพณีจัดงานวันอาสาฬหบูชามีอายุไม่นานพึ่งเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๑ กล่าวคือ หลังจากงานฉลอง ๒๕ พุทธศตวรรษ ใน พ.ศ. ๒๕๐๐ แล้ว คณะสงฆ์ได้พิจารณาเห็นว่าวันเพ็ญเดือน ๘ ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนาธัมมจักกัปปวัตตนสูตรนั้น เป็นวันที่สําคัญมาก เพราะเป็นการประดิษฐานพระพุทธศาสนาสมควรยกขึ้นจัดเป็นวันสําคัญที่มีการเฉลิมฉลองเป็นพุทธ บูชาอีกวันหนึ่ง จึงได้มีประกาศคณะสงฆ์ เรื่องกําหนดวันสําคัญทางศาสนา ณ วันที่ ๑๔ กรกฎาคม ๒๕๐๑ ให้วัดต่างๆ ทั่วราชอาณาจักรจัดงานวันอาสาฬหบูชาและทางราชการก็ได้สนับสนุนมติของคณะสงฆ์ โดยประกาศสํานักคณะรัฐมนตรี เรื่อง ระเบียบการชักธงชาติ (ฉบับที่ ๖) พ.ศ. ๒๕๐๑ ณ วันที่ ๒๓ กรกฎาคม ๒๕๐๑ อ้างถึงมติคณะรัฐมนตรีให้ถือวันอาสาฬหบูชาเป็นวันสําคัญทางราชการ เป็นวันหยุดราชการวันหนึ่ง และให้ชัก ธงชาติในวันดังกล่าว
ดู ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร, ปฐมเทศนา
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ 31
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ