ชุมนุมเทวดา
กล่าวคําเชิญชวนเทวดาให้ มาชุมนุมกันเพื่อฟังธรรม ในโอกาสที่ พระสงฆ์สวดพระปริตร, เรียกเต็มว่า “บทขัดชุมนุมเทวดา” หมายถึงบทสวด ที่โบราณาจารย์ประพันธ์ขึ้น สําหรับให้ บุคคลหนึ่ง (ธรรมเนียมบัดนี้ ให้ภิกษุรูป ที่นั่งอันดับ ๓) สวดนํา (เรียกว่า “ขัดนํา”) ก่อนที่พระสงฆ์จะเริ่มสวดพระปริตร มี ข้อความเป็นคําเชิญชวนเทวดาทั่วทั้ง หมดให้มาฟังธรรมอันมีในบาลีภาษิต แห่งพระปริตรที่จะสวดต่อไปนั้น ดังคําลงท้ายว่า “ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา” (ท่านผู้เจริญทั้งหลาย นี้เป็นเวลาที่จะฟัง ธรรม) ดังนี้:
ก) สําหรับ เจ็ดตํานาน “สรชฺชํ สเสนํ สพนฺธุํ นรินฺทํ, ปริตฺตานุภาโว สทา รกฺขตูติ. ผริตฺวาน เมตฺตํ สเมตฺตา ภทนฺตา, อวิกฺขิตฺตจิตฺตา ปริตฺตํ ภณนฺตุ.
สคฺเค กาเม จ รูเป คิริสิขรตเฏ จนฺตลิกฺเข วิมาเน,
ทีเป รฏฺเฐ จ คาเม ตรุวนคหเน เคหวตฺถุมฺหิ เขตฺเต,
ภุมฺมา จายนฺตุ เทวา ชลถลวิสเม ยกฺขคนฺธพฺพนาคา,
ติฏฺฐนฺตา สนฺติเก ยํ มุนิวรวจนํ สาธโว เม สุณนฺตุ. ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา, ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา, ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา.” มีธรรมเนียมว่า ถ้าเป็นพระราชพิธี และสวดมนต์ในพระราชฐาน ให้ขึ้นต้น บทขัดตั้งแต่ “สรชฺชํ สเสนํ …” ถ้าเป็น งานพิธีอื่น ให้เริ่มที่ “ผริตฺวาน เมตฺตํ …
ข) สําหรับ สิบสองตํานาน (มีเพิ่ม ๑ คาถา) “สรชฺชํ สเสนํ สพนฺธุํ นรินฺทํ, ปริตฺตานุภาโว สทา รกฺขตูติ. ผริตฺวาน เมตฺตํ สเมตฺตา ภทนฺตา, อวิกฺขิตฺตจิตฺตา ปริตฺตํ ภณนฺตุ.
สมนฺตา จกฺกวาเฬสุ อตฺราคจฺฉนฺตุ เทวตา
สทฺธมฺมํ มุนิราชสฺส สุณนฺตุ สคฺคโมกฺขทํ. สคฺเค กาเม จ รูเป คิริสิขรตเฏ จนฺตลิกฺเข วิมาเน, ทีเป รฏฺเฐ จ คาเม ตรุวนคหเน เคหวตฺถุมฺหิ เขตฺเต, ภุมฺมา จายนฺตุ เทวา ชลถลวิสเม ยกฺขคนฺธพฺพนาคา, ติฏฺฐนฺตา สนฺติเก ยํ มุนิวรวจนํ สาธโว เม สุณนฺตุ. ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา, ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา, ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา.” มีระเบียบว่า ถ้าชุมนุมเทวดาแล้ว ท้าย สวดมนต์ ต้องสวดเทวตาอุยฺโยชนคาถา (คาถาส่งเทวดากลับ คือบท “ทุกฺขปฺปตฺตา …”) จบแล้ว นิยมเติมบท “สพฺเพ พุทฺธา พลปฺปตฺตา…” ด้วย จากนั้นก็สวด “ภวตุ สพฺพมงฺคลํ …” และ “นกฺขตฺตยกฺขภูตานํ …” (แต่ถ้าสวดในพิธีวันเดียว เช้าหรือเพล ที่มีการถวายภัตตาหาร พอจบคาถาส่ง เทวดา และ “สพฺเพ พุทฺธา…” ก็ต่อด้วย ถวายพรพระ ตั้งแต่ “อิติปิ โส…” ไปเลย) แต่ถ้าไม่ชุมนุมเทวดา ก็ไม่ต้องสวดคาถา ส่งเทวดากลับ; ดู ปริตร, ถวายพรพระ
ดู ปริตร, ถวายพรพระ
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ 31
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ