ทานบดี
“เจ้าแห่งทาน”, ผู้เป็นใหญ่ในทาน; พึงทราบคําอธิบาย ๒ แง่ คือ ในแง่ที่ ๑ ความแตกต่างระหว่าง ทายก กับ ทานบดี, “ทายก” คือผู้ให้เป็นคํากลางๆ แม้จะให้ของของผู้อื่นตามคําสั่งของเขา โดยไม่มีอํานาจหรือมีความเป็นใหญ่ในของนั้น ก็เป็นทายก (จึงไม่แน่ว่า จะปราศจากความหวงแหนหรือมีใจสละจริงแท้หรือไม่) ส่วน “ทานบดี” คือผู้ให้ที่เป็นเจ้าของหรือมีอํานาจในของที่จะให้ จึงเป็นใหญ่ในทานนั้น (ตามปกติต้องไม่ หวงหรือมีใจสละจริงจึงให้ได้) ในแง่ที่ ๑ นี้ จึงพูดจําแนกว่า บางคนเป็นทั้งทายกและเป็นทานบดี บางคนเป็นทายก แต่ไม่เป็นทานบดี; ในแง่ที่ ๒ ความแตกต่างระหว่าง ทานทาส ทานสหาย และทานบดี, บุคคลใด ตนเองบริโภค ของดีๆ แต่แก่ผู้อื่นให้ของไม่ดีทําตัวเป็นทาสของสิ่งของ บุคคลนั้นเรียกว่า ทานทาส, บุคคลใด ตนเองบริโภคของ อย่างใด ก็ให้แก่ผู้อื่นอย่างนั้น บุคคลนั้นเรียกว่า ทานสหาย, บุคคลใด ตนเองบริโภคหรือใช้ของตามที่พอมีพอเป็นไป แต่แก่ผู้อื่นจัดให้ของที่ดีๆ ไม่ตกอยู่ใต้อํานาจสิ่งของแต่เป็นนายเป็นใหญ่ทําให้สิ่งของอยู่ใต้อํานาจของตนบุคคลนั้น เรียกว่า ทานบดี (รายละเอียด พึงดู ที.อ.๑/ ๒๖๗; สุตฺต.อ.๒/๒๓๗; สํ.ฏี.๑/๑๖๖; องฺ.ฏี.๓/๒๐)
ที่มา : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ 31
ผู้เรียบเรียง: สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
เผยแพร่ต้นฉบับโดยวัดญาณเวศกวัน · จัดเก็บให้อ่านบน namoname.com เป็นธรรมทาน
ข้อความต้นฉบับ ไม่ใช่คำอธิบายจาก AI การพบคำนี้ไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ
ตรวจเทียบกับเว็บไซต์ต้นฉบับ