ตุ
ข้อความจากต้นฉบับข้อความและความหมายตามบริบทในคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา
บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ
หน้าหนังสือ 275 · หน้า PDF 308
ภูกัณฑ์ : ปาตาลวรรค 275
๖๘๔. ชมฺพาลี โอลิคลฺโล จ คามทฺวารมฺหิ กาสุยํ
สโรรุหํ สตปตฺตํ อรวินฺทญฺจ วาริชํ.
๖๘๕. อนิตฺถี ปทุมํ ปงฺเก- รุหํ นลิน โปกฺขรํ
มุฬาลปุปฺผํ กมลํ ภิสปุปฺผํ กุเสสยํ.
๖๘๒. - ๖๘๕. อิมา (นทิโย) แม่น้ำทั้งหลายเหล่านี้ อิติ คือ คงฺคา
แม่น้ำคงคา อจิรวตี แม่น้ำอจิรวดี ยมุนา แม่น้ำยมุนา สรภู แม่น้ำสรภู มหี
และแม่น้ำมหี ปญฺจ มหานที เป็นแม่น้ำสายใหญ่ ๕ สาย
จนฺทภาคา แม่น้ำจันทภาคา สรสฺสตี แม่น้ำสรัสสตี เนรญฺชรา
แม่น้ำเนรัญชรา กาเวรี แม่น้ำกาเวรี นมฺมทาที และแม่น้ำนัมมทา เป็นต้น
นินฺนคา เป็นแม่น้ำพิเศษ(แม่น้ำสายต่างๆที่มีอยู่ในชมพูทวีป ด้วยอาทิศัพท์ รวม
เอาแม่น้ำอื่นๆ อีกเช่น สราวตี, เวตตาวตี, คณฺฑกี, โกสิกี, กรโตยา, อชฺชุน,
ปิตหร, ปาปโสยา ฯลฯ)
วาริมคฺโค ทางเป็นที่ไหลออกแห่งน้ำ ปนาฬิ ชื่อว่า ปนาฬิ(ทางน้ำ
ไหล, คลองชลประทาน) (ปนาฬิ) ปนาฬิ ศัพท์ (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป อิตฺถิปุเม
ในอิตถีลิงค์และปุงลิงค์
[ในคัมภีร์สีหฬนิสสยะสัมพันธ์จนฺทนิกาศัพท์เข้ากับ ปุเม แต่ในฎีกา
นี้ตรงกันกับคัมภีรอมรโกษ คือ อิตฺถิปุเม เป็นศัพท์บอกลิงค์ของปนาฬิศัพท์
ดังนั้นจึงสมควรถือเอาตามฎีกา เพราะว่าหลังจากจนฺทนิกา ศัพท์นั้นมี ตุ ศัพท์
ที่กล่าวศัพท์อันมีอรรถอื่นอยู่แล้ว]
จนฺทนิกา จนฺทนิกา ศัพท์ ชมฺพาลี ชมฺพาลี ศัพท์ โอลิคลฺโล และ
โอลิคลฺล ศัพท์ (วตฺตนฺติ) ย่อมเป็นไป กาสุยํ ในบ่ออันเต็มไปด้วยสิ่งปฏิกูล
คามทฺวารมฺหิ ที่ใกล้ประตูหมู่บ้าน(บ่อน้ำครำ, แอ่งน้ำครำ ๓)
บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ
หน้าหนังสือ 515 · หน้า PDF 548
สามัญญกัณฑ์ : อัพยยวรรค : อเนกัตถนิบาต 515
กำหนด ปทปูรเณ และในความเป็นปทปูรณะศัพท์
ตุ ตุ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ) ในอรรถทั้งหลาย
เหล่านี้ คือ ตตฺถ ในอรรถที่เหมือน หิ ศัพท์นั้น เหตุวชฺเช โดยยกเว้นอรรถเหตุ
กุ กุ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ) ในอรรถทั้งหลาย
เหล่านี้ คือ ปาเป ในความชั่ว อีสตฺถกุจฺฉเน ในอรรถน้อยและความน่าเกลียด
๑๑๙๘. นุ สํสเย จ ปญฺเห’ถ นานา’ เนกตฺถวชฺชเน
กึ ตุ ปุจฺฉาชิคุจฺฉาสุ กํ ตุ วาริมฺหิ มุทฺธนิ.
๑๑๙๘. นุ นุศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ)
ในอรรถทั้งหลายเหล่านี้ คือ สํสเย ในความสงสัย ปญฺเห และในปัญหา
นานา นานา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ)
ในอรรถทั้งหลายเหล่านี้ คือ อเนกตฺถวชฺชเน ในอรรถมากและการเว้น
กึ กึ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ
ทั้งหลายเหล่านี้ คือ ปุจฺฉาชิคุจฺฉาสุ ในการถามและความรังเกียจ
กํ กํ ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อิจฺเจเตสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ
ทั้งหลายเหล่านี้ คือ วาริมฺหิ ในน้ำ มุทฺธนิ และในศีรษะ
อ้างอิงต้นฉบับ
อภิธานัปปทีปิกา · พระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙
หน้าหนังสือ 275 · หน้า PDF 308
หน้าหนังสือ 515 · หน้า PDF 548
คำอธิบายและบริบทอ้างอิงจากหนังสือ ไม่ใช่ข้อความที่ AI สร้างขึ้น การพบหัวคำไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ