นะโมตั้งชื่อ
Namo Name
← ค้นพจนานุกรม

อาทิ

ข้อความจากต้นฉบับ

ข้อความและความหมายตามบริบทในคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา

เบื้องแรก, เบื้องต้น, ก่อน, ข้างหน้า

หน้าหนังสือ 287 · หน้า PDF 320

เบื้องแรก, เบื้องต้น, ก่อน, ข้างหน้า ๔ : ปุพฺพ, อคฺค, ปฐม, อาทิ

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 115 · หน้า PDF 148

ภูกัณฑ์ : นรวรรค 115 ๒๙๑. โขมํ ทุกูลํ โกเสยฺยํ ปตฺตุณฺณํ กมฺพโล จ วา สาณํ โกฏมฺพุรํ ภงฺคนฺ’ ตฺยาทิ วตฺถนฺตรํ มตํ. ๒๙๑. โขมํ ผ้าเปลือกไม้ ทุกูลํ ผ้าทุกูละ โกเสยฺยํ ผ้าไหม ปตฺตุณฺณํ(ปฏฺฏุณฺณํ)ผ้าไหมที่ซักแล้ว(ผ้าไหมที่เกิดในแคว้นปัฏฏุณณะ) กมฺพโล ผ้าขนสัตว์(ผ้ากัมพล) (กมฺพโล) กมฺพล ศัพท์ วา เป็นปุงลิงค์และ นปุงสกลิงค์ สาณํ ผ้าเปลือกป่าน โกฏุมฺพรํ ผ้าเกิดในแคว้นโกฏุมพระ ภงฺคํ ผ้าภังคะ(ผ้าที่ผสมด้วยผ้า ๕ อย่างข้างต้น) อิตฺยาทิ ผ้าเป็นต้น เหล่านี้ (ปณฺฑิเตน) อันบัณฑิต มตํ พึงทราบ วตฺถนฺตรํ ว่าเป็นผ้าเนื้อดี พิเศษ(อาทิ ศัพท์เอา กปฺป ผ้าฝ้าย เป็นต้น)

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 116 · หน้า PDF 149

๒๙๕. อายาโม ทีฆตา’โรโห ปริณาโห วิสาลตา. ๒๙๖. อรหทฺธโช จ กาสาย- กาสาวานิ จ จีวรํ มณฺฑลํ ตุ ตทงฺคานิ วิวฏฺฏกุสิอาทโย. ๒๙๕ - ๒๙๖. ความยาว ๓ : อายาม, ทีฆตา, อาโรห ความกว้าง ๒ : ปริณาห, วิสาลตา จีวร ๔ : อรหทฺธช, กาสาย, กาสาว, จีวร มณฺฑลํ มณฑล คือ ผืนแผ่นผ้าใหญ่ในขันธ์จีวรทั้ง ๔ ขันธ์ วิวฏฺฏกุสิอาทโย วิวัฏฏะและกุสิ กล่าวคือส่วนท่ามกลางอันเย็บเป็นมณฑลและ อัฑฒมณฑลให้เป็นอันเดียวกันและส่วนของผ้าอันไปในท่ามกลาง ๑ เส้น เป็นต้น ตทงฺคานิ เป็นส่วนประกอบของจีวรนั้น [อาทิศัพท์ เอา อฑฺฒกุสิ, อนุวิวฏฺฏ, คีเวยฺย, ชงฺเคยฺย, พาหนฺต เป็นต้น]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 196 · หน้า PDF 229

๔๘๖. โกโส หิรญฺญญฺจ กตา- กตํ กญฺจนรูปิยํ กุปฺปํ ตทญฺญํ ตมฺพาทิ- รูปิยํ ทฺวย’มาหตํ. ๔๘๖. กญฺจนรูปิยํ ทองและเงิน กตากตํ อันกระทำแล้วและยังไม่ได้ กระทำ(ทองและเงินที่ทำเป็นรูปพรรณแล้วและยังไม่กระทำ) โกโส ชื่อว่า โกส หิรญฺญํ จ และชื่อว่า หิรญฺญ ตมฺพาทิ ทองแดง เป็นต้น [อาทิศัพท์ เอาทองสัมฤทธิ์ ทองเหลือง ดีบุกและอื่นๆ] ตทญฺญํ แร่อันอื่นจากทองและเงินนั้น กตากตํ อันกระทำแล้ว และยังไม่ได้กระทำ กุปฺปํ ชื่อว่า กุปฺป ทฺวยํ หิรญฺญและกุปฺปทั้ง ๒ อาหตํ อันตีตราแล้ว รูปิยํ ชื่อว่า รูปิย

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 211 · หน้า PDF 244

๕๒๓. สุตฺตํ ตนฺตุ ปุเม ตนฺตํ โปตฺถํ เลปฺยาทิกมฺมนิ ปญฺจาลิกา โปตฺถลิกา วตฺถทนฺตาทินิมฺมิตา. ๕๒๓. เส้นด้าย ๓ : สุตฺต, ตนฺตุ, ตนฺต (ตนฺตุ) ตนฺตุ ศัพท์ (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป ปุเม ในปุงลิงค์ โปตฺถํ โปตฺถ ศัพท์ (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป เลปฺยาทิกมฺมนิ ในการกระ ทำซึ่งรูปปั้นด้วยดินเหนียวเป็นต้น(อาทิศัพท์รวมเอารูปที่ทำด้วยไม้) วตฺถทนฺ- ตาทินิมฺมิตา รูปทั้งหลายที่ท่านกระทำด้วยผ้าและงาช้าง เป็นต้น ปญฺจาลิกา ชื่อว่า ปญฺจาลิกา โปตฺถลิกา ชื่อว่า โปตถลิกา [ตุ๊กตา ๒ = ปญฺจาลิกา, โปตฺถลิกา]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 265 · หน้า PDF 298

ภูกัณฑ์ : ปาตาลวรรค 265 ๖๕๕. - ๖๕๖. เขี้ยวงู ๒ : อาสี, สปฺปทาฐา (อาสี) อาสี ศัพท์ อิตฺถี เป็นอิตถีลิงค์ คราบงู ๒ : นิมฺโมก, กญฺจุก สมา มีอรรถเหมือนกัน พิษงู ๒ : วิส, ครฬ (วิสํ) วิส ศัพท์ อนิตฺถี เป็นปุงลิงค์และ นปุงสกลิงค์ หลาหโล พิษหลาหะละ วา หลาหล ศัพท์ เป็นปุงลิงค์และ นปุงสกลิงค์ได้บ้าง กาฬกูฏาทโย พิษกาฬกูฏะ เป็นต้น(อาทิศัพท์รวมเอา กาโลร, พฺรหฺมปุตฺต, ปทีปน, ทารท และวจฺฉนาภ เป็นต้น) ตพฺเภทา เป็น ประเภทของพิษนั้น หมองู ๒ : วาฬคฺคาหี, อหิตุณฺฑิก

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 266 · หน้า PDF 299

๖๕๙. อณฺณโว สาคโร สินฺธุ สมุทฺโท รตนากโร ชลนิธยุ’ ทธิ ตสฺส เภทา ขีรณฺณวาทโย. ๖๕๙. ทะเล, มหาสมุทร ๗ : อณฺณว, สาคร, สินฺธุ, สมุทฺท, รตนากร, ชลนิธิ, อุทธิ ขีรณฺณวาทโย มหาสมุทรทั้งหลายมีขีรัณณวะ เป็นต้น เภทา เป็นประเภท ตสฺส (สมุทฺทสฺส) แห่งมหาสมุทรนั้น(ขีรณฺณว มหาสมุทรที่มีน้ำสี เหมือนน้ำนม) [อาทิศัพท์รวมเอา ลวณสมุทฺท มหาสมุทรที่มีรสเค็ม ทธิสมุทฺท มหาสมุทรที่มีสีเหมือนนมส้ม ฆตสมุทฺท มหาสมุทรที่มีสีเหมือนเนยใส อุจฺฉุ- สมุทฺท มหาสมุทรที่มีสีเหมือนน้ำอ้อย มทิรสมุทฺท มหาสมุทรที่มีสีเหมือนกับ สุรา สาทุทกสมุทฺท มหาสมุทรที่มีรสหวาน]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 281 · หน้า PDF 314

อุทาหรณ์ว่า ปุริสพฺยคฺโฆ(ชาติพยัคฆ์บุรุษประเสริฐ) มุนิปุงฺคโว (พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ) เป็นต้น อาทิศัพท์ในบทว่า “สีหสทฺทูลนาคาที” นั้น รวมเอา วราห ปุณฺฑรีก โธรยฺห และ โสวีร ศัพท์ เป็นต้น]

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 284 · หน้า PDF 317

284 อภิธานัปปทีปิกา ๗๐๔. ปโรสตาที เต เยสํ ปรํ มตฺตํ สตาทิโต ปริตฺตํ สุขุมํ ขุทฺทํ โถก’มปฺปํ กิสํ ตนุ. ๗๐๕. จุลฺลํ มตฺเต’ตฺถิยํ เลส ลวา’ณูหิ กโณ ปุเม สมีปํ นิกฏา’สนฺโน ปกฏฺฐา’ภฺยาสสนฺติกํ. ๗๐๖. อวิทูรญฺจ สามนฺตํ สนฺนิกฏฺฐ’มุปนฺติกํ สกาสํ อนฺติกํ ญตฺตํ ทูรํ ตุ วิปฺปกฏฺฐกํ. ๗๐๔.- ๗๐๖. มตฺตํ จำนวน เยสํ แห่งทัพพวัตถุทั้งหลายเหล่าใด ปรํ ที่มากกว่า สตาทิโต จากสตะ(๑๐๐) เป็นต้น เต ทัพพวัตถุทั้งหลายเหล่านั้น ปโรสตาที ชื่อว่า ปโรสต(๑๐๐ กว่า) เป็นต้น [อาทิศัพท์รวมเอา ปโรปณฺณาส ๕๐ กว่า, ปโรสหสฺส ๑,๐๐๐ กว่า เป็นต้น] เล็ก, น้อย, ๑๓ : ปริตฺต, สุขุม, ขุทฺท, โถก, อปฺป, กิส, ตนุ, จุลฺล, มตฺตา, เลส, ลว, อณุ, กณ (มตฺตา) มตฺตา ศัพท์ (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป อิตฺถิยํ ในอิตถีลิงค์ กโณ กณ ศัพท์ เลสลวาณุหิ และ เลส ลวและอณุ ศัพท์ (วตฺตนฺติ) ย่อมเป็นไป ปุเม ในปุงลิงค์ ใกล้, ความใกล้ ๑๓ : สมีป, นิกฏ, อาสนฺน, อุปกฏฺฐ, อภฺยาส, สนฺติก, อวิทูร, สามนฺต, สนฺนิกฏฺฐ, อุปนฺติก, สกาส, อนฺติก, ญตฺต ไกล, ความไกล ๒ : ทูร, วิปฺปกฏฺฐ(วิปฺปกฏฺฐก)

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 287 · หน้า PDF 320

๗๑๔. กุรูรํ กฐินํ ทฬฺหํ นิฏฺฐุรํ กกฺขฬํ ภเว อนิตฺถฺย’นฺโต ปริยนฺโต ปนฺโต จ ปจฺฉิม’นฺติมา. ๗๑๕. ชิฆญฺญํ จริมํ ปุพฺพํ ตฺว’คฺคํ ปฐม มาทิ โส ปติรูโป นุจฺฉวิกํ อถ โมฆํ นิรตฺถกํ. ๗๑๔ - ๗๑๕. หยาบ, กระด้าง, แข็ง ๕ : กุรูร(กรูร), กฐิน, ทฬฺห, นิฏฺฐุร, กกฺขฬ(กกฺกส) ที่สุด, สุดท้าย, บั้นปลาย ๗ : อนฺต, ปริยนฺต, ปนฺต, ปจฺฉิม, อนฺติม, ชิฆญฺญ, จริม; (อนฺโต) อนฺต ศัพท์ อนิตฺถี เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์ เบื้องแรก, เบื้องต้น, ก่อน, ข้างหน้า ๔ : ปุพฺพ, อคฺค, ปฐม, อาทิ ; (อาทิ) อาทิ ศัพท์ โส เป็นปุงลิงค์ สมควร, ถูกต้อง, เหมาะสม ๒ : ปติรูป, อนุจฺฉวิก ไม่มีประโยชน์, เปล่า ๒ : โมฆ, นิรตฺถก

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 380 · หน้า PDF 413

๙๒๘. พฺรหฺมจารี คหฏฺฐาโท อสฺสโม จ ตโปวเน ภยงฺกเร ตุ กฐิเน กุรูโร ตีสุ นิทฺทเย. ๙๒๘. อสฺสโม อสฺสม ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ พฺรหฺมจารีคหฏฺฐาโท ในอาศรม ๔ อย่างมี พฺรหฺมจารี และ คหฏฺฐ เป็นต้น (อาทิศัพท์รวมเอา วนปฺปตฺถ และภิกฺขุ) ตโปวเน ในเรือนอาศรม กุรูโร กุรูร ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ตีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๓ อย่าง (อิติ) คือ ภยงฺกเร ในวัตถุอันก่อให้เกิดความกลัว กฐิเน ในวัตถุอันหยาบ นิทฺทเย ในผู้ที่ไร้ความกรุณา (โส) กุรูร ศัพท์ นั้น (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป ตีสุ (ลิงฺเคสุ) ในลิงค์ทั้ง ๓

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 405 · หน้า PDF 438

สามัญญกัณฑ์ : อเนกัตถวรรค : อัทธาเนกัตถวรรค 405 อาทิ อาทิ ศัพท์ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต (มโต) พึงทราบ (จตูสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๔ อย่าง (อิติ) คือ สีมาปกาเรสุ ในขอบเขตและ ประการ สมีเป ในที่ใกล้ อวยเว ในส่วนต่างๆ

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 424 · หน้า PDF 457

๑๐๑๙. นาริยํ ภีรุ กถิตา ภีรุเก โส ติลิงฺคิโก วิกฏํ คูถมุตฺตาโท วิกโฏ วิกเต ติสุ. ๑๐๑๙. ภีรุ ภีรุ ศัพท์ อิตถีลิงค์ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต กถิตา กล่าวแล้ว นาริยํ ในผู้หญิง สา ภีรุ ศัพท์ นั้น ติลิงฺคิกา อันประกอบในลิงค์ทั้ง ๓ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต กถิตา กล่าวแล้ว ภีรุเก ในผู้ขลาด(คนขี้กลัว) วิกฏํ วิกฎ ศัพท์ นปุงสกลิงค์ (สิยา) ย่อมเป็นไป คูถมุตฺตาโท ในยามหาวิกฏะมีมูตรและคูถ เป็นต้น (อาทิศัพท์รวมเอาขี้เถ้าและดิน) วิกโฏ วิกฏ ศัพท์ (วตฺตมาโน) ที่เป็นไป ตีสุ ในลิงค์ทั้ง ๓ (สิยา) ย่อมเป็นไป วิกเต ในการเปลี่ยนแปลง

อ่านข้อความทั้งหน้า →

บริบทและคำอธิบายจากต้นฉบับ

หน้าหนังสือ 432 · หน้า PDF 465

๑๐๓๔. วกฺกํ โกฏฺฐาสเภทสฺมึ วกฺโก วงฺเก ติสุ’จฺจเต วิชฺชา เวเท จ สิปฺเป จ ติวิชฺชาโท จ พุทฺธิยํ. ๑๐๓๔. วกฺกํ วกฺก ศัพท์ นปุงสกลิงค์ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต อุจฺจเต ย่อมกล่าว โกฏฺฐาสเภทสฺมึ ในม้าม วกฺโก วกฺก ศัพท์ (วตฺตมาโน) ที่เป็นไป ตีสุ ในลิงค์ทั้ง ๓ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต อุจฺจเต ย่อมกล่าว วงฺเก ในสิ่งที่คด วิชฺชา วิชฺชา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (จตูสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๔ อย่าง (อิติ) คือ เวเท ในคัมภีร์เวท สิปฺเป ในศิลปะ ติวิชฺชาโท ในวิชชา ๓ เป็นต้น(อาทิศัพท์รวมเอา วิชชา ๘) พุทฺธิยํ ในปัญญา

อ่านข้อความทั้งหน้า →

อ้างอิงต้นฉบับ

อภิธานัปปทีปิกา · พระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙

หน้าหนังสือ 287 · หน้า PDF 320

หน้าหนังสือ 115 · หน้า PDF 148

หน้าหนังสือ 116 · หน้า PDF 149

หน้าหนังสือ 196 · หน้า PDF 229

หน้าหนังสือ 211 · หน้า PDF 244

หน้าหนังสือ 265 · หน้า PDF 298

หน้าหนังสือ 266 · หน้า PDF 299

หน้าหนังสือ 281 · หน้า PDF 314

หน้าหนังสือ 284 · หน้า PDF 317

หน้าหนังสือ 380 · หน้า PDF 413

หน้าหนังสือ 405 · หน้า PDF 438

หน้าหนังสือ 424 · หน้า PDF 457

หน้าหนังสือ 432 · หน้า PDF 465

คำอธิบายและบริบทอ้างอิงจากหนังสือ ไม่ใช่ข้อความที่ AI สร้างขึ้น การพบหัวคำไม่ยืนยันความหมายของชื่อประสมทั้งชื่อ