อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 90 จาก 557 หน้า
สัคคกัณฑ์ 57
อันมีหนังหุ้ม ๒ ด้าน วิตตํ ชื่อว่า วิตตะ[กลองที่หุ้มด้วยหนัง ๒ หน้า]
ตูริยํ ดนตรี ปณวาทิกํ มีกลองบัณเฑาะว์ เป็นต้น สพฺพวินทฺธํ
อันหุ้มด้วยหนังทั้งหมด อาตตวิตตํ ชื่อว่า อาตตวิตตะ[กลองหุ้มด้วยหนัง
ทั้งหมด]
๑๔๒. สุสิรํ วํสสงฺขาทิ สมฺมตาลาทิกํ ฆนํ
อาโตชฺชํ ตุ จ วาทิตฺตํ วาทิตํ วชฺชมุจฺจเต.
๑๔๒. วํสสงฺขาทิ ดุริยางค์มีปี่, ขลุ่ย, แตร, สังข์ เป็นต้น สุสิรํ
ชื่อว่า สุสิระ[ดุริยางค์ที่ใช้เป่า] สมฺมตาลาทิกํ ดุริยางค์มี สัมมตาละ เป็นต้น
ฆนํ ชื่อว่า ฆนะ[ดุริยางค์ที่ใช้ตีหรือเคาะ]
ตํ (ตูริยํ) ดุริยางค์ ๕ อย่าง มีอาตตะ เป็นต้นนั้น (ปณฺฑิเตน)
อันบัณฑิต อุจฺจเต ย่อมกล่าว อาโตชฺชํ ว่า อาโตชชะ วาทิตฺตํ ว่า วาทิตตะ
วาทิตํ ว่า วาทิตะ วชฺชํ ว่า วัชชะ
๑๔๓. เภรี ทุนฺทุภิ วุตฺโต’ถ มุทิงฺโค มุรโชสฺส ตุ
อาลิงฺค’งฺกฺโย’ทฺธกา เภทา ติณโว ตุ จ ฑิณฺฑิโม.
๑๔๓. กลองใหญ่ ๒ : เภรี, ทุนฺทุภิ, (ทุนฺทุภิ) ทุนฺทุภิ ศัพท์
(ปณฺฑิเตน) อันบัณฑิต วุตฺโต กล่าวแล้วว่าเป็นปุงลิงค์32
32 ในอมรโกษ ระบุว่า “เภรี ถี ทุนฺทุภิ ปุมา” เภรี ศัพท์ เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนทุนทุภิ ศัพท์ เป็นปุงลิงค์, สำหรับใน
อภิธานนัปปทีปิกา พึงทราบว่า เภรี เป็นปุงลิงค์โดยรูปเภทนัย[รูปันตรนัย] ก็ได้ หรือหากจะถือเอาโดย สาหจริย-
นัย ในฐานะที่อยู่ใกล้กับทุนฺทุภิ ก็สามารถถือเอาโดยความเป็นปุงลิงค์ได้, ส่วนในฎีการะบุไว้ว่า ทั้งสองศัพท์เป็น
ได้ทั้งปุงลิงค์และอิตถีลิงค์ จะอย่างไรก็ตาม ปรากฏว่าในพระไตรปิฎก และอัฎฐกถาทั้งหลาย ท่านกลับใช้ทุนฺทุภิ
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI