อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 82 จาก 557 หน้า
สัคคกัณฑ์ 49
๑๒๓. มุหุํภาสา’นุลาโปถ ปลาโป นตฺถิกา คิรา
อาโทภาสน’มาลาโป วิลาโป ตุ ปริทฺทโว.
๑๒๓. มุหุํภาสา การกล่าวซ้ำๆ ซากๆ อนุลาโป ชื่อว่าอนุลาปะ
[คำพูดพล่าม] คิรา คำพูด อนตฺถิกา อันไม่มีความหมาย[ไม่มีประโยชน์]
ปลาโป ชื่อว่าปลาปะ[คำพูดเพ้อเจ้อ]27 อาโทภาสนํ การกล่าวทักทายปราศรัย
อาลาโป ชื่อว่าอาลาปะ [คำทักทาย] ปริทฺทโว การร้องไห้คร่ำครวญ วิลาโป
ชื่อว่า วิลาปะ[รำพัน, คร่ำครวญ]
๑๒๔. วิปฺปลาโป วิโรโธตฺติ สนฺเทโสตฺติ ตุ วาจิกํ
สมฺภาสนํ ตุ สลฺลาโป วิโรธรหิตํ มิถุ.
๑๒๔. วิโรโธตฺติ คำพูดที่ตรงกันข้าม วิปฺปลาโป ชื่อว่า วิปปลาปะ
[คำพูดที่ขัดแย้ง, คำคัดค้าน], ตุ ส่วนว่า สนฺเทโสตฺติ คำพูดที่ปรารภถึงความ
26 ในอภิธานัปปทีปิกาฉบับไทยเป็น อติวากฺยํ ซึ่งตรงกับคำที่มาในพระไตรปิฎกและอรรถกถาทั้งหลาย ก็แล
อติวากยหรือ อนริยโวหารนี้เป็นคำพูดที่เป็นของปุถุชน ๘ อย่าง ซึ่งมาในธรรมบท (๕๙) มหานิเทศ (๑๘๗)
จูฬนิเทศ (๖๖) และพระบาลีขุททกวัตถุวิภังค์นั้นได้แก่
๑. อทิฏเฐ ทิฏฺฐวาทิตา - พูดว่าเห็นในสิ่งที่ตนไม่ได้เห็น
๒. อสฺสุเต สุตวาทิตา - พูดว่าได้ยิน ในสิ่งที่ตนไม่ได้ยิน
๓. อมุเต มุตวาทิตา - พูดว่าได้สัมผัส (ได้กลิ่น-ได้ลิ้ม-ได้สัมผัส) ในสิ่งที่ตนไม่ได้สัมผัส
๔. อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา - พูดว่ารู้ในสิ่งที่ตนไม่รู้
๕, ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา - พูดว่าไม่เห็นในสิ่งที่เห็น
๖. สุเต อสฺสุตวาทิตา - พูดว่าไม่ได้ยิน ในสิ่งที่ได้ยิน
๗. มุเต อมุตวาทิตา - พูดว่าไม่ได้สัมผัส ในสิ่งที่ตนได้สัมผัส
๘. วิญญฺาเต อวิญฺญาตวาทิตา - พูดว่าไม่รู้ ในสิ่งที่ตนเองรู้
ส่วน อติวากยํ ที่มาในชาดก(๒/๒๓๗)พึงทราบว่าใช้ในความหมายว่าครหาติเตียน
27 ในอมรโกษเป็น สิยาภาสนมาลาโป (สิยา + อาภาสนํ + อาลาโป) และในอมรโกษฎีกาก็อธิบายว่า “อาถาสนํ
อาลาโป เทฺว อญฺโญฺญสมฺโมชน ปุพฺพกภาสนฺสส ดังนั้น คำว่า อาโทภาสนมาลาโปนี้ หากจะเป็นปาฐะว่า
‘อถาภาสนมาลาโป’ [อถ+อาภาสนํ+อาลาโป] ก็จะทำให้สอดคล้องกับคัมภีร์เก่าเป็นอย่างยิ่ง
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI