อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 388 จาก 557 หน้า
สามัญญกัณฑ์ : อเนกัตถวรรค : อัทธาเนกัตถวรรค 355
๘๗๗. กฺริยจิตฺเต จ กรเณ กิริยํ กมฺมนิ กฺริยา
สุนิสายํ ตุ กญฺญาย ชายาย จ วธู มตา.
๘๗๗. กิริยํ กิริย ศัพท์ นปุงสกลิงค์ (สิยา) ย่อมเป็นไป
(ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ กฺริยจิตฺเต ในกิริยาจิต กรเณ
ในการกระทำ
กฺริยา กฺริยา ศัพท์ อิตถีลิงค์ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต (มตา)
พึงทราบ กมฺมนิ ในกรรม [ฉบับสีหฬรวมกิริย และ กฺริยา ศัพท์ในความหมาย
เดียวกัน]
วธู วธู ศัพท์ (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต (มตา) พึงทราบ (ตีสุ อตฺเถสุ)
ในอรรถ ๓ อย่าง (อิติ) คือ สุณิสายํ ในลูกสะไภ้ กญฺญาย ในเด็กหญิง (อายุ
ระหว่างแปดขวบถึงสิบขวบ) ชายาย ในภรรยา
๘๗๘. ปมาณิ’สฺสริเย มตฺตา อกฺขราวยเว’ปฺปเก
สุตฺตํ ปาวจเน’ริฏฺเฐ ตนฺเต ตํ สุปิเต ติสุ.
๘๗๘. มตฺตา มตฺตา ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (จตูสุ อตฺเถสุ)
ในอรรถ ๔ อย่าง (อิติ) คือ ปมาณิสฺสริเย ในประมาณและความเป็นใหญ่
อกฺขราวยเว ในมาตรการ(ระยะการเปล่งอักษร) อปฺปเก ในความเล็กน้อย
สุตฺตํ สุตฺต ศัพท์ ที่เป็นนปุงสกลิงค์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (ตีสุ อตฺเถสุ)
ในอรรถ ๓ อย่าง (อิติ) คือ ปาวจเน ในพระพุทธพจน์ อริฏฺเฐ ในยาอริฏฐะ
(ยา ดองชนิดหนึ่งที่มีสิกลิ่นและรสเหมือนสุรา) ตนฺเต ในเส้นด้าย
ตํ สุตฺต ศัพท์ นั้น (วตฺตมานํ) ที่เป็นไป ตีสุ (ลิงฺเคสุ) ในลิงค์ทั้ง ๓
(สิยา) ย่อมเป็นไป สุปิเต ในบุคคลผู้หลับ
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI