อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 355 จาก 557 หน้า
322 อภิธานัปปทีปิกา
๘๐๔. ทฺรวา’จาเรสุ วีริเย มธุราทีสุ ปารเท
สิงฺคาราโท ธาตุเภเท กิจฺเจ สมฺปตฺติยํ รโส.
๘๐๔. รโส รส ศัพท์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (นวสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๙
อย่าง (อิติ) คือ ทฺรวาจาเรสุ ในของเหลวและความประพฤติ วีริเย ในความ
เพียร มธุราทีสุ ในรส ๖ อย่าง มีรสหวาน เป็นต้น ปารเท ในปรอท
สิงฺคาราโท ในรส ๙ อย่าง มีสิงคาระ เป็นต้น ธาตุเภเท ในรสธาตุพิเศษ(แห่ง
ธาตุ ๗ อย่าง มี รส รตฺต มํส เป็นต้น) กิจฺเจ ในกิจ(มีสังฆัฏฏนะ เป็นต้น)
สมฺปตฺติยํ และในความบริบูรณ์[แห่งสังฆัฏฏนะ เป็นต้น] (สํยุตฺตนิกาย อฏฺฐกถา,
สุตฺตนิปาต อฏฺฐกถา)
๘๐๕. โพธิ สพฺพญฺญุตญฺญาเณ ริยมคฺเค จ นาริยํ
ปญฺญตฺติยํ ปุเม’ สฺสตฺถ รุกฺขมฺหิ ปุริสิตฺถิยํ.
๘๐๕. โพธิ โพธิ ศัพท์ ในอิตถีลิงค์ (สิยา) ย่อมเป็นไป
(ทฺวีสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๒ อย่าง (อิติ) คือ สพฺพญฺญุตญฺญาเณ
ในสัพพัญญุตญาน อริยมคฺเค จ และในอริยมรรค
ปุเม โพธิ โพธิ ศัพท์ ที่เป็นไปในปุงลิงค์ (สิยา) ย่อมเป็นไป (อตฺเถ)
ในอรรถ ๑ อย่าง (อิติ) คือ ปญฺญตฺติยํ ในนามบัญญัติ เช่น โพธิราชกุมาร
ปุริสิตฺถิยํ โพธิ โพธิ ศัพท์ ที่เป็นไปในปุงลิงค์และอิตถีลิงค์ (สิยา)
ย่อมเป็นไป (อตฺเถ) ในอรรถ ๑ อย่าง (อิติ) คือ อสฺสตฺถรุกฺขมฺหิ ในต้นโพธิ์
(วินย เวรญฺชกณฺฑ อฏฺฐกถา, มูลปณฺณาส มูลปริยายสุตฺต อฏฺฐกถา)
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI