อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 347 จาก 557 หน้า
314 อภิธานัปปทีปิกา
๗๘๔. ธมฺโม ธมฺม ศัพท์ สิยา ย่อมเป็นไป (พหูสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ
ทั้งหลายจำนวนมาก (อิติ) คือ สภาเว ในสภาวะ ปริยตฺติปญฺญาญาเยสุ
ในพระปริยัติ ปัญญาและความสมเหตุสมผล สจฺจปฺปกตีสุ ในสัจจะและปกติ
ปุญฺเญ ในบุญ เญยฺเย ในเญยยธรรม ๕ อย่าง(คือ สังขาร วิการ ลักษณะ
นิพพาน และบัญญัติ) คุณาจารสมาธิสูปิ ในคุณ, ความประพฤติและสมาธิ
นิสฺสตฺตตาปตฺตีสุ ในสภาวะซึ่งไร้บุคคลตัวตนเราเขาและอาบัติ การณาโท
ในเหตุ เป็นต้น (สีลขนฺธวคฺค, อฏฺกถา, มูลปณฺณาส อฏฺกถา, มูปริยายสุตฺต อฏฺกถา
เป็นต้น)
๗๘๕. อตฺโถ ปโยชเน สทฺทา- ภิเธเยฺย วุทฺธิยํ ธเน
วตฺถุมฺหิ การเณ นาเส หิเต ปจฺฉิมปพฺพเต.
๗๘๕. อตฺโถ อตฺถ ศัพท์ สิยา ย่อมเป็นไป (นวสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ
๙ อย่าง (อิติ) คือ ปโยชเน ในประโยชน์ สทฺทาภิเธยฺเย ในอรรถที่ศัพท์กล่าว
ถึง วุฑฺฒิยํ ในความเจริญ ธเน ในทรัพย์ วตฺถุมฺหิ ในวัตถุ การเณ ในเหตุ
นาเส ในความพินาศ หิเต ในประโยชน์เกื้อกูล ปจฺฉิมปพฺพเต ในภูเขาทิศ
ตะวันตก (สุตฺตนิปาต อาฬาวกสุตฺต อฏฺกถา)
๗๘๖. เยภุยฺยตา’พฺยามิสฺเสสุ วิสํโยเค จ เกวลํ
ทฬฺหตฺเถ’นติเรเก จ’า นวเสสมฺหิ ตํ ติสุ.
๗๘๖. เกวลํ เกวล ศัพท์ สิยา ย่อมเป็นไป (ฉสุ อตฺเถสุ) ในอรรถ ๖
อย่าง คือ เยภุยฺยตาพฺยามิสฺเสสุ ในความมีมากและการไม่ปะปนกัน วิสํโยเค
ในการไม่ประกอบกัน ทฬฺหตฺเถ ในอรรถคือทัฬหะ(มั่นคง) อนติเรเก ในความ
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI