อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 309 จาก 557 หน้า
อภิธานัปปทีปิกา 276
ดอกบัว ๑๒ : สโรรุห, สตปตฺต, อรวินฺท, วาริช, ปทุม, ปงฺเกรุห,
นลิน, โปกฺขร, มุฬาลปุปฺผ, กมล, ภิสปุปฺผ, กุเสสย; (ปทุมํ) ปทุม ศัพท์ อนิตฺถี
เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์
๖๘๖. ปุณฺฑรีกํ สิตํรตฺตํ โกกนทํ โกกาสโก
กิญฺชกฺโข เกสโร’นิตฺถี ทณฺโฑ ตุ นาล’มุจฺจเต.
๖๘๖. สิตํ บัวขาว ปุณฺฑรีกํ ชื่อว่า ปุณฺฑรีก
รตฺตํ บัวแดง โกกนทํ ชื่อว่า โกกนท โกกาสโก ชื่อว่า โกกาสก
(บัวแดง ๒ : โกกนท, โกกาสก)
เกษรดอกบัว ๒ : กิญฺชกฺข, เกสร; (เกสโร) เกสร ศัพท์ อนิตฺถี
เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์
ทณฺโฑ ก้านบัว (ปณฺฑิเตหิ) อันบัณฑิต อุจฺจเต ย่อมเรียก นาลํ
(อิติ) ว่า นาล(นาละก้านบัว)
[ในคัมภีร์อัฏฐกถาวินิจฉัยไว้ว่า บัวที่มีกลีบดอกไม่ถึงร้อยหรือบัวแดง
ชื่อว่า ปุณฑรีกะ บัวที่มีกลีบดอก ๑๐๐ หรือบัวขาว ชื่อว่า ปทุมะ ดังมีปรากฏ
อยู่ในสามัญญผลสูตรอรรถกถาดังนี้ว่า “เอตฺถ จ เสตรตฺตนีเลสุ ยํกิญฺจิ
อุปฺปลเมว, อูนสตปตฺตํ ปุณฺฑรีกํ, สตปตฺตํ ปทุมํ, ปตฺตนิยมํ วา วินาปิ เสตํ
ปทุมํ, รตฺตํ ปณฺฑรีกนฺติ อยเมตฺถ วินิจฺฉโย” และในติกนิปาต องฺคุตฺตร-
อฏฺฐกถา ว่า “ปทุมนฺติ ปณฺฑุปทุมํ, ปุณฺฑรีกนฺติ รตฺตปทุมํ” สำหรับในคาถา
นี้พึงทราบว่าท่านให้ความหมายตามคัมภีร์อภิธานของสันสกฤตจึงแปลกต่างไป
จากอัฏฐกถา]
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI