อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 29 จาก 557 หน้า
[๒๑]
จะต้องเป็นบทที่มีลิงค์ประเภทเดียวกัน เมื่อต้องการทราบลิงค์ของบทที่
ประกอบเข้าเป็นทวันทสมาส ให้สังเกตุที่ศัพท์ที่เรียงไว้ท้ายสุด ถ้าบทท้าย
เป็นสมาสเป็นลิงค์อะไร บทที่เรียงอยู่ข้างหน้าก็เป็นลิงค์นั้นไปด้วย เช่น
“วิมุตฺยสงขตธาตุสุทฺธินิพฺพุติโย”1 บทว่า “ วิมุตฺติ อสงฺขตธาตุ สุทฺธิ และ
นิพฺพุติ ทั้ง ๔ เป็นอิตถีลิงค์ ทั้งนี้โดยการสังเกตุจาก “นิพฺพุติโย” ซึ่งมีรูป
อิตถีลิงค์พหูพจน์
ปุมิตฺถิยํ ปทํ ทฺวีสุ สพฺพลิงฺเค จ ตีสฺวิติ
อภิธานนฺตรารมฺเภ เญยฺยํ ตฺว’นฺต มถาทิ จ.
พึงทราบว่า บทว่า “ ทฺวีสุ” เป็นบทที่ระบุปุงลิงค์และอิตถีลิงค์,
บทว่า “ตีสุ” เป็นบทที่ระบุลิงค์ทั้ง ๓ บทที่มี “ตุ” ศัพท์เรียงไว้ข้างหลัง
และบทอันมี อถ ศัพท์เรียงอยู่ข้างหน้า พึงทราบว่าเป็นอภิธานบทใหม่”
บทว่า “ทวีสุ” ระบุลิงค์ของบทใด พึงทราบว่าบทนั้นเป็นไปได้ทั้ง
๒ ลิงค์ เช่น “ทพฺพคา เตสุ เย ติสุ”2 อสนิ ศัพท์เป็น ๒ ลิงค์ คือ ปุงลิงค์
และอิตถีลิงค์
บทว่า “ติสุ” ระบุลิงค์ของบทใด พึงทราบว่าบทนั้นเป็นได้ทั้ง
๓ ลิงค์ เช่น “อสนิ ทฺวีสุ”3 ในบรรดาศัพท์เหล่านั้น หากศัพท์ใดใช้เป็น
คุณศัพท์ ศัพท์นั้นเป็นลิงค์ทั้ง ๓
1 อภิธาน ๙
2 อภิธาน ๒๔
3 อภิธาน ๔๑
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI