อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 215 จาก 557 หน้า
182 อภิธานัปปทีปิกา
๔๕๐. มุคฺคาทิเก’ปรณฺณญฺจ ปุพฺพณฺณํ สาลิอาทิเก
สาลิ วีหิ จ กุทฺรูโส โคธุโม วรโก ยโว
กงฺคู’ติ สตฺต ธญฺญานิ นีวาราที ตุ ตพฺภิทา.
๔๕๐. อปรณฺณํ อปรณฺณ ศัพท์ (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป มุคฺคาทิเก
ในพืชตระกูลถั่ว มีถั่วเขียว เป็นต้น [ซึ่งเป็นพืชที่ปลูกภายหลัง]
ปุพฺพณฺณํ ปุพฺพณฺณ ศัพท์ (วตฺตติ) ย่อมเป็นไป สาลิอาทิเก ในพืช
ตระกูลข้าว มีข้าวสาลี เป็นต้น [ซึ่งเป็นพืชที่เกิดก่อนตั้งแต่สมัยต้นกัปป์]
อิมานิ ธัญพืชทั้งหลายเหล่านี้ อิติ คือ สาลิ ข้าวสาลี วีหิ ข้าวเปลือก
กุทฺรูโส หญ้ากับแก้ โคธุโม ข้าวละมาน วรโก ข้าวโพด ยโว ข้าวบาเลย์
(ข้าวฟ่างอินเดีย) กงฺคุ ข้าวฟ่าง(ข้าวฟ่างอิตาเลียน) สตฺต ธญฺญานิ ชื่อว่าเป็น
ธัญชาติ ๗ อย่าง
นีวาราที ธัญพืชทั้งหลายมีลูกเดือย เป็นต้น ตพฺภิทา เป็นชนิดของ
ธัญพืชนั้น63
๔๕๑. จณโก จ กฬาโย’ถ สิทฺธตฺโถ สาสโป ภเว.
๔๕๒. อถ กงฺคุ ปิยงฺคุ’ตฺถี อุมฺมา ตุ อตสี ภเว
กิฏฺฐํ ตุ สสฺสํ ธญฺญญฺจ วีหิ ถมฺพกรี’ริโต.
๔๕๑ - ๔๕๒. ถั่วดำ, ถั่วแดง ๒ : จณก, กฬาย
63 ในทีฆนิกายอัฏฐกถามหาสีหนาทสูตรอธิบายว่า นีวาร คือธัญพืชประเภทข้าวที่เกิดเองตาม
ธรรมชาติในป่า อนึ่ง ตพฺภิทา ตัดสนธิว่า ต + ภิทา ภิทา ศัพท์เดิมมาจาก เภทา แล้วลดเสียงเป็น
ภิท ด้วยอำนาจฉันทลักษณ์
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI