อภิธานัปปทีปิกา
ข้อความต้นฉบับ หน้า PDF 170 จาก 557 หน้า
ภูกัณฑ์ : จตุพพัณณวรรค : ขัตติยวรรค 137
พูดประเล้าประโลมดีๆทำให้ใจอ่อนและทานอุบายคืออุบายที่ทำการ
ให้บรรณาการ เป็นต้น อิเม จตุโร วิธีการทั้ง ๔ อย่างเหล่านี้ อุปายา ชื่อว่า
อุปาย [อุบายเล่ห์เหลี่ยมในการเอาชนะศัตรู ๔]
๓๔๙. อุปชาโป ตุ เภโท จ ทณฺโฑ ตุ สาหสํ ทโม
๓๕๐. สามฺย’มจฺโจ สขา โกโส ทุคฺคญฺจ วิชิตํ พลํ
รชฺชงฺคานี’ติ สตฺเต’เต สิยุํ ปกติโย’ปิ จ.
๓๔๙ - ๓๕๐. เภทุบาย ๒ : อุปชาป, เภท
ทัณฑอุบาย ๓ : ทณฺฑ, สาหส, ทม
เอเต สตฺต (องฺคา) องค์ประกอบ ๗ อย่างเหล่านี้ อิติ คือ สามี
พระราชาผู้ปกครองเมือง อมจฺโจ อำมาตย์ สขา พระราชาพันธมิตร โกโส
เรือนคลัง ทุคฺคํ ป้อม(คู ประตู หอรบ) วิชิตํ แว่นแคว้น พลํ กองทัพ
ปกติโย’ปิ จ และประชาชนทั้งหลาย รชฺชงฺคานิ ชื่อว่าเป็นองค์ของการ
ปกครองประเทศ
๓๕๑. ปภาวุ’สฺสาหมนฺตานํ วสา ติสฺโส หิ สตฺติโย
ปภาโว ทณฺฑโช เตโช ปตาโป ปิ จ โกสโช58.
๓๕๑. สตฺติโย เดช(อำนาจ, ราชอาญา)ทั้งหลาย ติสฺโส ๓ อย่าง
สิยุํ ย่อมมี วสา ด้วยประเภท ปภาวุสฺสาหมนฺตานํ แห่งปภาวสัตติ(เดชอัน
เกิดเพราะการตั้งไว้ซึ่งราชอาญา) อุสสาหสัตติ(เดชอันเกิดเพราะพระราช
58 บางฉบับเป็น “ปตาโป ตุ จ โกสโช “พึงทราบว่า เป็นปาฐะพิรุธ
รจนาโดยพระโมคคัลลานเถระ · แปลและอธิบายโดยพระมหาไพโรจน์ ญาณกุสโล (นิรัญรักษ์) และนายจำรูญ ธรรมดา · พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม ๒๕๕๙ · ข้อความสกัดจากหนังสือ ไม่ได้สร้างคำแปลด้วย AI